V’ ' , - . ' - V
■*' ' ” ■ 7
# ■■ m
: . ...•*<■■
" ' ■ :
t c' f’ • ‘ V
V , ■
; -
. 4
i ’ *
.
. . '
' \\
' ‘ ? r 1
r . -
*— 1
• > ' * L.
.
T/ze Dibner Library of the History of Science and Technology
SMITHSONIAN INSTITUTION LIBRARIES
Horizon ob
- :
mm
W W' ^
|j§'
i
a
i/
7^1
»'/y
y-€3^y?-^ .
<2"z- <Z-^( i /-X,
V
A /2'i>-uy~
AA^^/iA*) <j^-
■ cn- -':-—'^ A, cA- W-~ <£sl/ A /tA-^tnir c* u>ea 1A'~Ai -v . ,^'! 7 i>-^ii-jz. ^ ‘ ^
*•
* — ^/-~ /i r^\
^ y% C/Z-^
^ /^Lsvdxf*
0
/A~tt-^aAA
/
YYaA^A %y"j3L ^. i e /-"
•/7 /7
cJ^>
A Cvi£i t/i^ Ajisi
d-yfiA v^uAyn^t ^^AAx^AfiL^ A^-AAYu^ Lji^-. y. ^ v. . rA^ .i ~~rAt$l A'
>
L&crUJ^ 2^-
y
^ S N- • X r , ^ (/^1
CcAs-^r /AU ~AA^r:
'7-AA~^ -J-eJiZr : , e ,. Oze^pt 2 p^^f
n' ^.yAcu^zL^ Sh/, ^
JY^L^a,
c^jyCA&At
ff s y />* /
r y y' //^S. *■ * ^
c*
■ {2c£Ae*~y tAfiAo ypu^ jA~*y &A_su_ fi-
/AA *yA& — /AAcr^t^csT^A' y
yr-vovir c>y <*- {yi*jri^&4
/ii lO~l ^MA^yuyAyA^-^%^ tyy~Q y>Tj^A-yyyAAAQ~ -}
%l
rr <c_ ^ -c^t^Ajiy & {ieji^+%— c~- ~ ,
At$A*XA- ^ - AA&^{A*s£t£jL' fil-AyC CtA^3 U^sAjl--
/ -^r -o^^G) oA&i. . qCjl
A TH ANA SII KIRCHER
Fuldenfis Buchonii ^Joc.Jesu Presbyteri ;
ARS
U
G
E T
U
B R M
In X. Libros digefta .
■t
& ?
au ibus
Admiranda Lucis & Umbra in mundo , atque adeo univerfa natura , vires effeBufque uti nova , ita . varia f novorum reconditmumque Jfteciminum
exhibitione r, ad varios mortalium ufus ,
panduntur. '*
Editio altera priori multo audtior. '
miso
To C*VTV<;
Sicuti tenebra ejus
|
vWl #y |
L |
|
%illJ |
ro^ro
'iurniii yri epa 5 «»7^5
ita&lumen ejus , Pfal. 138.
jf M S T E L 6 T> A M I,
Apud Jo annem Janssonium i Waesberge,
& Haeredes E l i 2 ^ 1 W ey erstraet. Anno cIo loc lxxl QumEmlegio Sacr . Ctfar. Majefatis, ® Ord. Bok & WeHfr .
CAROLUS SANGRIUS
Societatis Jesu Vicarius Generalis.
\{Jm Opus } cui titulus Ars Magna Lucis & Umbrae, P. Athanahi Kircheri noflra Societatis f Sacerdotis , tres ejufdem Societatis Theologi recognoverint , & in lucem edi pojfie probaverint, facultatem concedimus , ut typis mandetur ji iis , ad quos pertinet Videbitur. Dat. Poma 18. Decem - bris 1644.
Carolus Sangrius , &c.
Imprimatur, Si videbitur %everendifl. T. zfAfag. Sacri Talatii Afiojlolici .
A. Sacratus Epifcopus Comacl. Vicefgerens.
A D . P. Athariafii Kircheri e Societate Jes u , librum , in quo Ars Vere Magna Lucis Umbrae continetur , recenfui , ac diligenter examinavi , ut Pgverendifiimi 'Patris Sacri Palatii Jpofiolici Magijlri ju/fiu implerem ; Et , quod attinet ad fanclam fidem Catholicam , ad bonos mores , ad communem ufum , tantum abefi , ut quidquam cenfura , expunStione Vel correSlione dignum in iUo animadverterim , quin potius nihil me reperijfie fatear , <poi fummam , folitam pietatem , doctrinam , eruditionem ' , irageraii fubtilitatem ydutboris non Jit perpetuo commendaturum : rararaz recondita hucujque , penitus ignota ex Natura Thefauris , primus , prompfit, ac detexit , (tftpc ita eleganter enucleavit , ul hac doctrina lucidi fima , w/;z/ ra/iraJ fategerit , nifi qua , © pirata pedibus hominum Deus Optimus Maximus J abjecerit , w, ac jucundi fimis experimentis , quamque in tota Natura Magna fit Ars Lucis & Umbrae , demonfirare. Hujufmodi fruclus , ac emolumenta ex libri Vulgatione , ira pra£/i<* arara emanatura exiftimo. Die 29. Decembris 1644.
Jo. Babt. Rinalducius j. U. D. Pifaurenfis.
Reverendiffime Pater.
L/for hic P. Athanafii Kircheri e Societata J e s u , & titulo Artis Magnae , & Juthoris in tra - hiandis pro more raris argumentis ingenio fa felicitati reffiondet. Ita Lucis & Umbrae reconditos ha* plenus in uniVerfalSiatura effehlus ad ufus humanos pandit , ut in meridie fine umbra exfilendeant, qua. denfis hucufque tenebris Jepulta , Vel prima artis tentamenta fugiebant ; Debebit ei hoc fui rudimentum Natura ; debebunt & qui rerum arcana J emantur, docilem eruditionem. Quare , fi PeVerendifiima P. T. cujus authoritate eum cenfui , videatur ; digne Juri publico dabitur , & non minori cum Voluptate, quam utilitate legentium in luce Nomen futim tuebitur, poma 2 1 . Decembris 1 644.
Melchior Inchofer S.C.XG.
imprimatur, Fr, Hyacinthus SerronusMagifter,'& Socius Re verendiffim. P. Fr. MlCHAELIs Mazarini Sac. Pal. Apoft. Magift. Ord. Prsed,
LR.ce: c (^Tj\cros crji j s . ^osRD oJtyvrvs
D^Joa^^bs Fmd:e,uictt£
Cojies {J^xljlcds er £jEsr 0Ty yx' LDvx &
OjB 6UIJ- E-VX^EESO) OJICfCX $C C .
j^^t-itii .^RaiijJcmus it C-lfiaes fcrij e e^-cu^ct
•i filr:
I
M
'
ReverendiJJimo ac lUujlriJJimo Domino
D.JOANNI FRIDERICO,
S. R. I.
Comiti a W aldftein: Domino in Dux,
& Oberleiitensdorff, &c. Nominato Epi- fcopo Reginae Hradecenfi , Canonico,
Olomucenfis. ,
i . . .
Sacri Militaris Ordinis Crucigerum cum Rubea Stella fupremo ac Generali Magiftro Domino
meo Colendi (jimo.
*
Felicitatem precature. /fthanaJiusKjrcherus e Soc. Jesu.
Uinam Illustrissime Co¬ mes majori gratitudinis affe- &u denuo in lucem proditu¬ rum hoc Lucis & Umbra Opus, Uberiori modo MantiflTae fu- pelle&ile adau&um, quam Illuftriffimo Nominis Tui Splendori inferiberem, inveni neminem. T u enim a Triennio ferd , in ifthoc Orbis theatro unicus uti inviolabili quadam amicitia, intimaeque familiaritatis confuetudine, femper mihi quam conjundtiflimus extitifti , ita quo¬ que ex ingenti Tibique a Natur d im¬ plantata cordis latitudine , & lingulari, quo me meaque ftudia profequeris , af- fe6tu, tot tantifque , beneficiis me Tibi
* 3 non
Dedicatio.
non dicam devinxifti , fed adeo ftri&us profufae liberalitatis nodis , cor meum vinxifti , ut ex eo tempore, T u me totum & aeris & Juris Tui feceris ; ac proinde meritiflimo titulo Lucidumbris hujus o- peris infcriptio , non alteri , “nili Tibi Munificentiflimo Benefactori debeatur. Ut nimirum T u Splendidiffime Comes incomparabilium Virtutum tuarum lu¬ ce , una lucis & umbrae Arti commixti, Sc veluti radiofo luminis ami&u veftitd literarii Orbis fphaeram illuftrares Uni- verfam. Decet <yfrs Magna Lucis £f Umbra multiplicem variamque Artium fcientiarumque juxta Analogica Artis leges facile adquirendarum rationem Sc methodum , quam tu pro rara Ingenii Tui felicitate adeptus es , ut quemad¬ modum Divini Numinis afflatu inge¬ nium Tibi vaftum , perfpicax , Sc pror- fus Lynceum quibuscunque difciplinis, etiam in recond itiori Naturae receflu ab¬ ditis capeflendis aptiflimum felici forte tua obtigit, ita quoque accedente potif- limum eximia variorum Idiomatumpe- riti& legumque politicarum apud diver- fos Europae Populos ,Sc Nationes, quas incredibili difcendi ardore percitus adi- fti , ufurpatarum intima cognitione eam
Dedicatio.
vifitare malles , quam devotionis me¬ ritum oblati commoditate diminuere. Quanta ibidem , quamque profufa in pauperum occurrentium turbas liberali- tas ! quam ampla & copiofa in di£tae Ec- elefiae fabrica promovenda fubfidiorum contributio ! quantus in loco obChrifti Crucifixi intus cornua Cervi apparatio¬ nem Divo Euftachio quondam faciam celeberrimo, devotionis fenfus ! Quibus quidem .domi forifque in vitamoribuf- que tuis obfervatis , nemo eft , qui T e non ad Magna & ardua in Ecclefia Dei quandoque , conficienda a Divina pro¬ videntia deftinatum fateatur. Et vel in¬ de patet ; quod Roma in Germaniam T e reducem Auguftiflimus Imperator , de¬ functo jam Cardinali ab Harach Avun¬ culo tuo pro fua in Tuam perfonam pro- fufae benignitatis ubertate, virtutumque aeftimatione impulfus,inSacrae Pragenfis Ecclefia; fucceflbrem nifi «tatis immatu¬ ritas obftitiflet, jam delegerat. V erum ne tibi quovis modo defuifle videretur ; ac¬ cidit fane opportund , ut in Reginae Hra- dicenfis Eccleliae tunc vacantis fedem fubftituereris ; & ut amplioribus te di- gnitum titulis exornaret , Tibi una Sa¬ cri militaris ordinis Crucigerorum fu-
Dedicatio.
premi & Generalis Magiftri titulum con¬ tulit ; ut hoc pa£to de gradu in gradum paulatim ad altiora promovereris. Omit¬ to hic de Illuftriffimae juxta atque anti- quillimae Familia Tui Waldftenia- nae fplendore ; lileo de Heroibus nullo non tempore ex ea ortis fortium gefto- rum Gloria celeberrimis : Quae fi lingula profequi vellem , integro volumine ad ea omnia & lingula recenfenda opus fo¬ ret ; Quod uti in hujus chartae anguftiis fieri non poteft , ita quoque Leffcorem ad celebres hujus temporis Scriptores, qui eam do&iflimis fuis monumentis fat fuperque illuftrdrunt , relegandum cenfui.
ValelLcusTRissiME Comes, fe¬ lix Fa milii TuiE germen : V ale Ger¬ maniae & Boemiae Decus , diu multum¬ que fuperftes , & quibus caepifti ad ex- celfum gloriae Culmen palfibus adurge¬ re, fortiter & Viriliter progrediare. Da¬ bam ex Collegio Romano Soc. Jesu. Kalendis Novembribus , Anno Salutis noftrae mdc lxx.
LECTO-
LECTORI OIAOMA0EI
A U T H O R S. P. D.
;Dem mihi Le&or , hocf in opere decupartito acci-
sdifle videtur, quod Adolefcenti illi , quem commemorat Craf- : fus apud Ciceronem de Claris Oratoribus , in littore obambulan¬ tem forte fortuna Icalmumoffendifle ; quem intuitus, ne inutili fibi foret, remum comparavit ; fcahnum autem remo adaptatum confpiciens^ opere dele&atus , malum quoque concupivit, deinde antennas, quibus malum decuflaret 5 malum vero antennis decollatum opus imperfe- £lum ratus, velarudentelque coemit , navimquetandem aedificatam armamen¬ tis inftruxit , maria tranavit , ingentes divitias acquifivit. Quid hacprolufione velim , paucis explico.
Sacra Caefarea Majeftas , cum triennio fere praeterlapfo pro incredibili erga reconditiora ftudia affeciu , quaedam mihi circa Lucis & Umbra naturam dubia folvenda committere placuiflet: ego immortalibus alias obfiri cius beneficiis, ut tanto Sapientiae Genio quovis modo fatisfacerem , lummo ftudio propofitarum folutioni quaeftionum , ut par erat, incumbendum duxi : & dum nil minus quam libri compofitionem cogito ; in ampliffimo tamen Lucis campos penitius intromiflus tam uberem & copiofam lucidae fupelle&ilis fegetem reperi, ut de¬ cem paginae, quas non nili in diatribes normam primo concinnaram, fucceflii temporis in ingentem decem librorum molem excrefcerent. Scalmum igitur inveni , adaptavi remum, marum antennaique difpofui , navim omni arma¬ mentorum genere inftru&am aedificavi : per immenfumcoeleftiumlpaciorum Oceanum di vagatus, quantum humanae metitis fragilitati licuit, maximos Lu¬ cis fulgores transluftri umbratilis machinationis velo fuftinens j tanquam per vapidum medium tandem inexhauftas ejufdem divitias propius contemplatus, maxima haefi admiratione attonitus, admiratio curiofum aeftuantemque ani¬ mum, veluti admotis facibus ita potenter inflammavit, ut exinde quietis in¬ capax nihil non molirer 5 ut inaccefibs Lucis thelauros erutos , mundo expone¬ rem. Quod quidem hoc decupartito Opere, veluti Navi quadahi deciremi, quam & Artem Magnam Lucis & Umbra arrogantiori forfan , quam par erat ti¬ tulo, inlcripfimus.
Vermnne cum faftuofo illobombilio, ut apud Plautum eft, aliquam mihi immodefliae, ac jactantiae labem afpergerem 5 Cur Artem >
cm Magnam? cur LucisScUmbra appellaverim? explicandum duxi.
Artem itaque dicimus , ut quod diuturno Lucis & Umbra ferutinio pertinax invenit contemplatio ; id ars per regulas varie combinatas , ceu fru&us longe uberrimos, in ufus derivaret humanos.
Magnam dicimus, ob occultam quandam ad Magnetem allufionem. Ma¬ gnetem enim, Magnes rerum omnium attra&rix lux, haud incongruefequi- tur , Magnetem , inquam , quem aliquotabhinc annis pro ingenii mei modu¬ lo mundo patefeci , lux magnes fequitur a coelebi nefeio , qua Heracleotica catena potenter attrachis. Magnam dicimus ob earum rerum , in quas domi- niurii fuum exercet, immenfam amplitudinem ; cum nihil in hoc fenfibili rerum ambitu excogitari poflit, quod Ars noftra non fibi vendicet.
Cum vero rerum antiquiffima fit Umbra , imo ante omnem rerum exiften- tiam in nihilo illo praelulerit , folo Creatore pofterior ; neceffari6 eandem Luci tanquam perpetuam , atque individuam comitem conjunximus. Atque adeo
S opus
A D LECTOREM,
opustotum decupartitum infcripfimus , juxta decem divinorum radiorum quos Zephiroth Hebraei, Emanationes Latini nominant, quandam analogiam. Nam quemadmodum decem divinitatis radiis mundum conditum Hebraeorum Sa¬ pientes afierunt 3 ita & nos decem diverfis thematis, feu libris, veluti decem de- cupartiris radiis Mundum Lucis & Umbra , id eft , Artem noftram abfolvimus. Quorum ideam hoc loco veluti in Epitome quadam ob oculos ponimus curiofi Lectoris. *
Cum itaque carpento longe fublimiori , quam quo olim Triptolemum fe¬ runt, per fingulos rerum naturalium ordines , claffefque delatus, admirabile illud mundi fiderei cum terreftri connubium , paranympha luce , attentius con- fiderarem , adeoque nihil in intimo mundanae molis receflu , quod ex Luce8c Umbra , fua compofitionis principia & elementa non haberet , reperirem 3 va¬ ria lucis combinatione novam quandam (pCd%Q<picLV condidi , quae pro ingeni¬ ta fibifoecunditate foeta binas mox filias peperit, unam Sciagnomicen , Chro¬ maticen alteram : hae luci denuo nuptui traditae foetaeque , quam portentofos partus fuderint , fuse primus Liber explicat.
Cum iterumlucis longe lateque extenfum dominium, fphaerica quadam vi¬ rium fuarum diffufione , omnia attingere , imo fingulas virium naturalium in unoquoque corpore elucefcentes fphaeras, ad lucis exemplar conditas confpi- cerem 3 Artem condidi de rerum naturalium Adfinobolifmis, five Radiationi¬ bus, quae novo conceptu foeta, mox aliam atque aliam enixa fobolem , mun¬ do tulit Echocampticen , Ofmeticen , Opticen ,aliafque, quas do&rina cu- riofa rarifque experimentis Liber Secundus profequitur.
Porro cum Umbram in omnibus conftanti molimine, Lucis motum affe&an- tem intuerer 3 motusautem lucis totius Aftronomiae bafis quaedam fit & funda¬ mentum : continuo mecum cogitare coepi, qui fingulos Solis, Lunae, Stella¬ rumque motus, & Periodos caelo deducas in terreftribus hifce anguftiis exhi¬ bere poffem. Quod quidem uti facile conceptum animo , ita protinus execu- tioni mandatum fuit. Nam Gnomone mox fefe pro calamo 3 plano quolibet affumpto, pro papyro 3 pro atramento umbra fe fubftituente 3 manus Opifex, Sol, inquam, motufuo omnes arcanas coelorum femitas viafque adeo dextre mox obviis fiiperficiebus inferipfit 3 ut in univerfa Aftronomia nil adeo abftru- fum & reconditum fit , quod non exhibuerit. Atque in T ertio quidem Libro naturam calami , chartae & atramenti, id eft Gnomonis, planorum , umbra¬ rumque varias affe&iones profequimur. In quarto Horographiam variam arti¬ ficio longe maximo, & methodo prorfus catholica exhibemus. In Quinto Ou- ranographiam adornamus , id eft, de primi mobilis do<ftrina, cuilibet plano infcribenda innumeras tradimus methodos. In fexto Proteum monftramus, dum corpus five figuram quamlibet apotheofi quadam gnomonica in coelum translatam divino veneramur honore. Gnomonicam quoque Phy fico aftro- logicam fundamus, qua totius naturae arcana , atque adeo Planetarum diffici¬ les implexofque motus , folo gnomone referimus , artificio prorfus admirando^
& a nemine hucufque (abfit, ja&antia verbo) attentato.
Egit husufque Lucis Simiam Umbra :■ modo Umbra Simiam Lux reflexa agit : haec enim Promethaea quadam inftru&aaftutia, igne coelitus fubdu&o, immenfa coelorum volumina intra obfcura domorum latibula, aureo illo Lucis penicillo ea delineat induftria, ut intra conclufarum aedium gurguftia con=> ftitutus fpe&ator, in ipfis fpaciofis calorum campis conftkutus, univerfas asthe»
AD LECTOREM.
rei mundi femitas peragrare , atque inaccefla (aeramenta praefens intueri vi¬ deatur,
Eftque hxc Ars noftra Anacamptica , five Aftr onomia reflexa , quam Septi¬ mus Liber ample deferibit. Rurfus cum Lux Umbrave medii denfioris pene¬ tralia fubiens , fe fallaciter fubducat , morefque afledet prorlus exoticos , nunc fe dilatet in longum, modo in nefeio quid cyclicum (e recurvet 3 jam in Echini (e morem contrahat : hujus occafione Artem condidi Anaclafticam , five Aftro- nomiamrefratftam, qua innacceflas coelorum divitias infraaquamaftronomici retis textura, artificio uti hucufque invifo , ita prorfus Angulari, venamur. Quae omnia Liber O clavus declarat.
Cum praeterea Lucem & Umbram abfblutiflimum in omnibus Geometram attenderem, ingeniofamque Conicarum fe&ionum do&rinam, non aliunde, quam ex hujus Schola prodifle, imo ex proportione umbrae ad inumbratum, prima totius pradicae Geometriae fundamenta emerfifle notarem ; in eam deve¬ ni cogitationem, ut nihil in hoc (enfibili mundi Theatro adeo efle inaccefliim crederem , ad quod Lux & Umbra nobis aditum non praeberent. Horum ita¬ que duefu devectus altiflimorum montium, nubiumque vertices penetravi 3 Coe¬ lorum tranfeendi tentoria, Angulorum coeleftium corporum quantitates, diftan- tias, profunditates novainduftriadimenfusfum. Quae omnia fuse fub nomine Cofmometriae Gnomonicae Liber Nonus deducit.
Ex his denique, Lucis & Umbrae recenfita fupelle&ile , ceu cornucopiae longe uberrimo, rarioribus quibufvis reconditioribufque fele&is per abditam quan- dama£Avorumcum paflivis applicationem , Magiam Lucis & Umbra condidi¬ mus: qua tripartita methodo prodigiofa producimus horolabia 3 invifas rerum paraftafes, feu repraefentationes exhibemus 3 paradoxasmetamorphofes, fpecu- lorum adminiculo exponimus. Quae uti nova & rara, ita non immerito, veluti Librorum omnium complementum , ultimo Libro , feu Decimo refervavimus.
Porro quemadmodum in Arbore Sephirothico decem divinarum virtutum ramis illuftri, fuperiori loco Hebraeorum Theologi ponunt Enfuph,hoc eft Nu¬ men infinitum, inexplicabile, omniumque moderatorem 3 ita & nos decem An tis noftrae radiis decupartitis tandem eadem coronidis loco imponimus Oren- liiph,ideft,Lucem infinitam & interminam, feu quod idem eft, Lucis aeternae, & fupramundanae miros in fpirituali mundo effe&us & operationes : quem & Epi- logum , feu Metaphyficam Lucis & Umbrae nuncupavimus 3 ut mensnoftra ex corporeae Lucis intuitu, ceu per gradus quofdam agitata, tandem in abyflo Lu¬ minis abforpta , eidem , a quo exiftentiae fuae originem fumpfit , integre tandem uniatur. Ecce operis noftri ideam. In qua quidem , quo modo verfati fimus sequi Le£f oris judicium efto. Hoc certum eft , nihil me hoc in opere, five expe¬ rimentorum , five 7roXvrzxm<r^ctTm exhibuifle,cujusfumma diligentia non prius periculum fecerimus. Imo, ut multa paucis comple&ar , in toto hoc ope- pere id paffim fpectavimus , ne vulgata tritave, fed e noftrae Artis penu deprom¬ pta , novarum inventionum fbbole Rem pubi icam Literariam ditaremus3 vel ab aliis obfciirius tradita maximam facilitatem fimul , claritatemque brevitati j un- £tam deduceremus. Nonnulla aliquanto fufius per tranavi mus, mathemati¬ ca phy ficis ita permifeentes , ut te quodam modo de via feflinn amoenis di¬ verticulis recrearemus, & ad alacriter pergendum roboraremus. Novos ter¬ minos in Arte nova adhibuimus, ne in inventis noftris, Lecfori avido fufio»
eflemuf. Operis filum ita direximus . ut quili
«a®
AD LECTOREM.
bet facile ex ordine & methodo omnibus numeris abfoluta, totius operis mo» lem memoria comprehendere poffit. Quare quicunque profectum aliquem ex hac Arte noftra haurire cupiet ; eiconfulam , ut eo illam ordine , quo difpofita eft , per vol vat. S un t eni m omnia ita connexa , & harmonico quodam ordine di» gefta, utpofteriora fine prioribus, nulla ratione aut recte intelligi, aut facile in opus deduci poflint. Atque ut haec Ars nofira cum fperato fruRu perlegi pof- fet , diverfis artium profefloribus , pro diverfa uniufcujufque inclinatione , ita nos accommodavimus , ut neminem futurum fperem , qui non ex hoc uberrimo Lucis fonte, emolumentum aliquod in propriam inftituti fui areolam fit deri¬ vaturus. Invenient hic reconditioris Geometriae i\lumni,quaelpeculentur: Lo- gifiae vaftum fibi novarum calculationum campum apertum reperient : Opti¬ ci, quibus applaudant intuebuntur : Cofmographi , Aftronomi , Geographi, circa quae occupentur, habebunt. Mechanici, inftruRiflimam machinarum omnisgeneris officinam intrabunt. Secretioris Phyficae, Medicinae, Magiae Can¬ didatis, rerum quas exhibeant, mirandarum adyta patebunt. Quin & ipfi Ethi¬ ci , Metaphyfici , Theologi, aliarumque abftraRiorum facultatum ftudiofi , qui¬ bus afficiantur, recondita reperient.
Verum ne in opere difficillimo Theorica tantum evidentia procederemus, utque experimentorum tam illuftrium partus fuam fortiretur certitudinem : Viri fane illuftres non defuerunt , qui opus qua confilio, qua nummario fubfi- dio, veluti obftetricante manu , in lucem munifice fane , & liberalitate maxi¬ ma lat egerunt.
Quos inter llluftriffimus , & Generofiffimus Dominus S. R. I. Liber Baro de Monte S. Georgii principem locum obtinet. Hic enim pro ingenita fibi nobili¬ tate, pofiquam univerfam Europam peragraflet, omniumque Literatorum ani¬ mos infigni fane magnificentia conciliaffet ; tandem & Romam appulit , ut ope¬ ri noftro lucem praeftaret , & gloriam : de cujus viri in Remp. Lit. meritis , & in Literatos affeRu prorfus incredibili , filere confiiltius judico , quam ea parcius attingere. Hic non omittendum duxi Illuftriffimum Equitem Caffianum a Pm- teo, qui jam a decennio pene profuo in rem literariam zelo, opera mea, qua au¬ xilio, qua confilio, nunquam promovere omifit. Hifce accedit infignisille & vere 7T0\vJ)i/J'c&kI(& Jo. Marcus Marci, Medicus Pragenfisj Cui innatum efle vide¬ tur fui fimilibus,id eft literatis, ea qua fieri poteft, beneficentia affiftere. Quibus merito nos aeternum obligatos fatemur. V erum ne fufioribus verborum amba¬ gibus aures obtundam LeRoris ad alia anhelantis; fiftocalamum. Quicquid igi¬ tur, LeRor benevole, laboris nofiri eft, totum ad emolumentum tuum direRum fcias: tibi faRa haec fementis,tute tibi fegetem metito. Deum r v cro<pdc cLnw- ra 7T%vlciy&)o\fy venerans precare, ut reliqua impofterum mea ad ejus honorem feliciter eant. Si qui vero hanc operam meam aegrius ferant, Momi ;certe infigne illud Clementis Alexandrini apopthegma unicae confolationi futurum eft. Nul¬ lum, videlicet, fcriptorum ita fortunatum efle, w / iru^etG dvre^l, cui nullus con¬ tradicat. Cum Plinio idem quoque lentio, peculiarem in ftudiis caufam eorum efle, qui difficultatibus viRis praetulerunt utilitatem, gratiae placendi; ut proinde aliorum vellicationes mihi magnopere curandae non fint, dummodo Caelaris Im¬ perio , aliorum que Orbis Principum pro modulo meofatisfaciam. Quorum fplendor , ut me ad fcribendum accendit , ita eorundem umbram ab omni livi¬ dorum aeftu facile me defenfuram confido, Vale,
SERIES, & ORD
TOTIUS OPERIS.
LIBER PRIMUS.
Fhyfiologia Lucis 8c Umbrae. Pars Prima»
Photofophia , five de lucidis mundi cor¬
poribus » luminifque ab ijs profluentis natura, &afle£):ione.
Caput I. De luce primigenia, five de Sole, omnium lucidorum corporum primo. Fol. i
1 1. De triplici Solis adione , directa, reflexa, & refrada. f
III. De Solis opificio mirabili, & effectu
macularum, facularumcpue Sola¬ rium. 7
IV. De luna five lumine Lunari , alio¬
rumque Planetarum, 8
V. De Igne , & noctilucis corporibus, produdioneque caloris in mun¬ do, 12
VI. De Photifmo Animalium , five de lumine Animalibus concreato a f
VII. De Photifmo Aquatilium , (iv e de luce Aquatilibus concreata. 17
VIII. De Photifmo lapidum , & minera¬ lium. Item de lapide phofphoro, ejufque mirabilibus. 1 8
IX. De Lucis proprietatibus in gene¬
re. 20
X. De natur a, jg efficientia Luminis
in mundo fublunari , fcholaflica difquiftio 21
X I. De admirandis luminis facultati¬ bus inproducendis natur ce jub- luharis prodigiis. 24
XII. Quomodo lumen generet colorum vifibiles fpecies in medio. 26
XIII, Quomodo per lumen calor genere¬
tur in terra , aere , five ath- mofphrera. ibid.
XIV. Quomodo calor frigiditatem , fic-
citatem , hnmiditatemque in fublunari mundo producat. 2 8 .
XV. Mira vis Solaris , Lunarifque lu¬ minis in plantas , jg anima¬ lia. 29
XVI. Quomodo lux coele (lis ,per calorem fuum naturalem difponat de vitee animantum diuturnitate ; ' aperitur que in hoc verum Aftro- logice ju dic carice circa vitam
XVII- Sol fg Luna lumine , jg calore fudi rerum omnium generationes perficiunt. 3 3
XVIII. An ex pree didis fundamentum aliquod genethliaca Aflrologiee conftituipoffit. 3/
Pars II.
•
Sciafophia , five de Umbra Lucis fobole , ejufque miris in natura rerum faculta¬ tibus.
CAPUT I. De orgine etymo, & definitione Umbrce. 3 8
1 1. Quomodo concurrat lumen ad pro - ducendam Vmbram. 40
III. De remiffione , fg intenfione Vm-
bree. 41
IV. De phy ficaVmbrce efficientia, ibid.
V. De Arte Sciagnomica, Vmbrarum -
que mira natur a, comparata ad plantas , fg arbores , cum regu¬ lis odo in Sciagnomia fervan-
dis ,
Pars III. Chromocritica.
43
hominis fundamentum .
De rerum naturalium Chromatifmis, five de colorum natura, &affe£tione.
CapUTI. Quid fit color ? \\ * 48
1 1. De varietate colorum multi¬ fidi- ibid.
III. Chromatifmus aereus ,five de co¬
loribus in aere , & nubibus ap¬ parentibus. 70
I V . Chromatifmus Anaclaflicus five de
coloribus in vitris polyedris. f 3
V. Chromatifmus metallicus , five de colorum varietate in minerali¬ bus, f7
VI- Chromatifmus Botanicus , five de coloribus in herbis eluce fc en¬ tibus. 60
VII. Chromatifmus Zoographus , five de coloribus in Animantibus . 6 2 Ars Chromocritica , five de colo¬ rum judicio , divinatio¬ ne. <s$
Regulae decem in colorum judicio fervandce *
VIII.
LIBER
Series, Sc Ordo
LIBER SECUNDUS»
De A&inobolifmis p five radiationibus.
Pars PrPMa.
* ’ «;
Actinobolifmus Lucis,*,..,
C iPUTl. Omnes naturalium rerum virtutes d/ffufae lucis orbitam cernulan¬ tur. 79
j. I h , p e rpfiiatime lucis , & fpecierum ' vifibilium.
80
II % Der ac,
'.fafcpgciden- tiafnt ? an corpus ? 8 1
IV. Omnia. i>bjetla a\l lucis exemplar radiant in orbem. 8 2
' r ' \:~MiMoboVifmu's ‘c&lotis P/htt dfVe-
- jv titrjr** *v,*.a 'r-- r'> J. j -v- «
praefentatione Jpecierum in ob- fcuro. J'" 92
- VI.’ Athnobolifmus , five radiatio So¬ li nt- I ‘ V : 9<*
VII. Phonocamptica % five Echolo-
rgipn * 98
V I LL’ Phonognomia , five de divinatione ; foni ex fono apjufvis corporis “injlituenda 103
i % y.-Ip€> ,A#ip<ib$lifmfis ireftquyriim fen- fiuum odoratus f tactus , guftuf- que. 1 07
X. Atlinoholifmus virtutis plafticae, five formatricis in fperma- te. 108
X I. De radiatione animi ad extra. 1 1 3
XII. Atiinoholifmus elementorum , ibid.
XIII. Atiinoholifmus Sympathicus , &
Antipathicus rerum medicina¬ lium. 11 4
v i A" ^ „ A ' —• . .
, ■- P A R S, II.
£ £ ‘ - "V*
Aftinobolifmus opticas , five de radia- ■ tione vifuali , fundamento totius op¬ to , .
td i/. ■ ■* «• *»• -• ‘ .* .uV * ■■ . . -(-
CAPUT I. Z>£ Ocuh (truaura , CS5 vifione t ;s f jpfr ^aliquot propofitiones
totius Opticae natura explica-
' fiur. i ' 11 7
M 1 - TT ■' • 'I »1» . . r 1
II. Ars Sciagraphica, five de natura¬ li ' rbrum adumbratione. 124 III. De Projetlionibus fcenographicts
129 136
■A pm -
IV. De Arte Scenograpmca.
Regulae de Arte P itio r ia. 141
s > '
f. J :
">■: . * v • ;h~: A
L*l B E R T BJiiTlUS. *
; . Gnomonicae curiofie Apparatum continet, a '
Ai' r. i
f $A.iM PjL J H^I Theorumena.
y V j/* r t
Protheoriai. De requifitis qd Aflronomiam •* * * Scidtheritatni f ' 14^
CAPUT I. Definitio circulor ume oelefiium, eo- 1 n ! vumque in hor,o'gi^phia varia of 5 : r “Jfciif. ’ i47
r f II. Dequadhtplici hoytrtabiorumgp- «m1. if r
‘I^H. ' De Planorum i five fuperfifterum 1 horograpficarum varietate. 179
-r* - 1 V: ’ Z)ir compof tione Libellae. 163
^ • V. variis Horolabiorum paffioni- ‘ . - - bus ; Horologii fque Cofmocen-
i5g
Protheoria z.Conicarum. fctlionum dofltina w 4 ■> . * ^ decem " proportionibus enu-
* '•» : . -cieat a; . r .170
•* ■ | •.«*. f a.* r
\
t ' JS »
4
V
Pars JI.
Progymnafmqtica.
Ki' qua omnia ea, quse ad Artem magnam quovis modo defervite poliunt , inve- ftigttfltur, ‘&ad pfaxirfrbrdinantur.
Pto^fm nafma j ?D e, cplcydq Afronomico , ad Gnomonicam diretlo, una
cum decem tabulis Gno-
■ *HV ‘4 «• ” .“A 0
monices. 187
2. conicis jetl Ionibus , circulo , el- lipfifiyperbold, parabola, inpla-
,* ' nafiiaphericaprojiciendis. 227
3. ’ Jb<? fuperficierum corporum circu - - v : ; v fiariurqinplanqmprojetl. 237 CapVtI. De vera tS certa methodo geome¬ trica , qua dato cuilibet arcui circuli retiam aequalem ujftgna-
i- a
it
S.4
. k
V
. - *.
1 A'
« ? 'i |
' i II
! f t \ , K « Jiy SA; v* t T *A t » ' 4 i fi, i; J>* ;\ IA i
ibid.
LIBER
Totius Operis,
liber au ARTUS,
Horographia varia.
Pars Prima.
De Horologiis Aftronomicis, five a meri¬ die , & media nofte.
CAPUT I. De requifitis ad gnomonicam , five ad horographiam. 248
II. Horographia Anakmmatico - geo¬ metrica. 274
III. De horolahiis declinantibus a me¬ ridie , feu verticali prima¬ rio. 261
IV- Sph cera gnomonica, ejufque in ho¬ rographia ufus, & praxis. 266 V • De horologiis omnis generis per ob- fervationem facile conflruen- dis. 269
VI. De Regula Sciat h frica , ejufque in horographia varia , uju miri- fico. 273
Pars II.
De Horologiis Italicis, & Babylonicis. *
CAPUT l.De Horologiis ab Ortu , tfjOccafu conflruendis. 2 76
1 1. De horarum inaequalium , feu Pla- netariarumin dato plano inferi- feriptione. 2 8 1
Cui adnethlur mirificum artifi¬ cium terminandarum horarum.
2,89
LIBER aU INTUS.
Ouranographia Gnomonica.
Prjeexercit 1, Trianguli radiofi Zodiaci de- feriptio. 29 8
2. Triangulus radiofus quanti¬
tatis dierum , & ncblium deferibitur. # 299
3. Analemma, pro conicis fe Itio¬
nibus deferibendis , con- (Iruere. ityd.
4. Rete , (ive lnflrumentum Al-
mucantaro-azymuthicum de- feribere . 3 00
f. Almucantaras , Azymutha in plano verticali deferi- lere. ibid.
Problema x . Arcus Zodiaci,- five Zodiacum gnomonicum variis modis in dato plano in feribere. 302
2. In plano polari. ibid.
3. Zodiaci gnomonici in plano me¬
ridiano delineatio. 307
4. Ejufdem in plano horizonta¬
li. ibid.
7. Ejufdem in plano verticali. 310
6 . In fanis declinantibus. 312
7. In planis inclinantibus ad hori-
zontem. 313
8. In planis declinantibus ab hori¬
zonte. ibid.
9. Anacephalceoticum , (ivemetho-
dus univer falis , arcus datis planis inferibendi , quatuor * Canonibus explicata. 3 1 4
10. Mechanica arcuum (ignorum Zodiaci inferiptio , hoc ejl ,
ope novorum indrumentorum ab Authore inventorum. 317 Problema 11. Almucantaras , ® Azymutha datis planis in feribere. 317 Ac primo quidem in plano hori¬ zontali , & verticali, ibid. In plano ccquinoftiali. 318 12. In plano polari. 319
13 .In plano meridiano , aliifque omnibus declinantibus a ver¬ tice planis. 320
14. De Pofitionum circulis , five de duodecim domorUm cceleflium in dato plano delineatione , quinque Pragmatiis declara¬ ta. 321
1 7. In quolibet plano irregulari da¬ to domus ccelefles dejeribere inftr umento tiretico.. 3 24
16. Horofcopia Signorum five Quod
fignum Zodiaci quolibet mo¬ mento temporis oriatur , vel occidat , vel in medio , aut . imo coeli fit , umbra in quoli¬
bet plano determinare, ibid.
17. In plano horizontali ftellarum
fixarum particulares ortus de feribere. 329
1 8 . Totum Jyftema de Harum fixa¬ rum ita in plano deferibere s ut ortus occafufque earundem perpetuo demondrentur , 331
✓
Series, & O r d o
Geographia Gnomonica.
Problema 19. Circulos afcenfionum retiarum, five circulos meridianos in plano horizontali dejcribe- re. ibid-
20. Mecographiam , five longitudines
locorum in plano horizontali ita defcribere ; ut data qualibet ho¬ ra , quota hora in toto orbe ter¬ rarum (it, cognofcere pojjis. 332
21. Spacium ixtityopsi , five Jonam tor¬
ridam in quolibet plano dato
gnomonica projectione delinea-
n' ?33
Parallelos arcuum diurnorum in
quolibet plano dato delinea- re, 33f
Climata totius orbis gnomonice de¬ jcribere . 337
24. Singulos declinationis Solaris pa¬ rallelos plano horizontali in- fcribere. 340
22.
23
LIBER SEXTUS.
Protheus Sciathericus, five Aftrolobiographia figurata 5
]ua nullam figuram five planam ,five folidam , dari pojje docetur , qua Afiro- labii , aut horologii capax ejfie non pofiit.
Pars Prima.
De Horologiis Catholicis.
CAPUT I. Dejinitio horologiorum catholkv- rum. 34r
Problema 1 . Horolabium catholicum , idem- que /imple x , fe5 multiplex ; id eft , in una . & eadem fuperfi- cie , horolabium horizontale, & verticale univerfale conjlruere , quorum pinguiorum ufus toto or¬ be ejfe pojfit. 472. Una cum no¬ va , & hucufque ignota rati- ope horaria fine praevio magnete fituandi. 342
2. Horolabium concavum cylyndra-
ceum univerfale. 3 44
3. Alia horojcopii univerfalis defcri-
ptio. 34?
4. Horolabia fphcerica univerjalia
defcribere. ibid.
g. De portatilibus horolabijs parti¬ cularibus , & primo de hemicy- clihorologi defcriptione. 34 6 Cap. II. De nova omnis generis horarum, circulorumque coele dium in quo¬ rumcunque corporum concavas , extimajque fuperficies proiici- endi ratione. 348
Problema. 6. Scaphium conjlruere. ibid.
Cubum horologum conjlruere. 349 Irregularia qucecunque polyedra horologa. ibid.
In cylindro concavo aflrolabium delineare. 3 yo
In cono concavo ejujdem delinea¬ tio. ’
1 1 . Intra culum idem defcribere. ibid.
7.
8.
10.
12.
13.
14.
i?-
Intra pyramidem concavam idem preetlare. 3?8
In dato quolibet laterum prifmate ^Jlrolabium defcribere. 379 Inflrumento tiretico in quibufcun- que irregularium corporum con¬ cavis delineare. * ibid.
In columna tetracycla idemdefcri- bere. ibid.
2.
4.
I-
6.
Pars II.
De Horologiis aequinoctialibus cuilibet plano infcribendis.
Caput I. De Horojcopiis catholicis , five univerjalibus. 361
Problema r*. Horojcopium tetracyclum cequi- noiliale defcribere. ibid. Crucis horologce dejcriptio. 362 Nomen J E S U horologum defcri¬ bere. ibid.
Aquilce horologce defcriptio. 365' De horofcopiis catholicis fupra planum polare. ibid.
Annulus horologus univerfa¬ lis. ibid.
CAP. II. De horologiis particularibus loco molilibus. ^66
7. Globwn gnomonicum praeparare ,
in quo jly lus , totius primi mo¬ bilis doctrinam oflendat. ibid.
8 . Globum alium mirabilem conft rue¬
re , in quo nullus quidem ftylus , omnia tamen prcedicla jolaluce oftendantur. 3 <5 9
9. Problema paradoxum , omnibus
Mathematicis propofitum. 370 1 o. In quovis (imulacro,injtrumento ti¬ retico aflrolabia defcribere. ibid
Ca»
Totius
Cap. \l\.De portafdibus pantamorphis. ibid. Probi, u. Adrolabia in forma quadrantis, una cum Columia horologa. ibid.
1 2 . Stylo immobili eadem in plano hori¬
zontali , in figuram datam trans¬ formare, uti : fpetlabiturque ibi- dem Tefludo horologa, apis , ara¬ nea, aiiaque res, horologce. 3 77
1 3 . Cylindrum artificio fum defer ih er e,
quota hora fit ulicis locorum demonftrantem. 377
1 4. Qua nova methodo Afirolalia in pla¬
no horizontali,Jlylo e centro nor¬ maliter eretlo, defe. pojfint. 381
Pars III.
Conjugium Gnomonicas, & Phyficas, live Gnomonica Phyfico-aftrologica.
Cap. I. De anno gnomonico, ejufq; partii. 382 Problema 1 . Hemerologium Ecclefiaflicumin forma Aquilce Imperialis. 384 CAP. II. De variis effetlibus © &j) in Zo¬ diaco, item de eletlionib. rerum gnomonice demonftrandis. 390 Probi. 2. Sciathericonlatro-georgico-cecono- micum opportune inflituendar. in forma Columia volantis .ibid.
Operis,
Cap. III. SciathericumBotanologicum , ftve de plantarum , aliorumque me¬ dicamentorum viribus gnomo¬ nice cognofcendis. 395*
IV. Horologium phy ficum regiminis planetarum , in quo, quale quifq. humani corporis memlrum in¬ duo de cim fignis conflitutus ref- piciat, umbraSolis odendit.yoo
V. DeSciathericis fecundorum moli¬ lium D g 2 & 21 Ti SI 1 Sfive de motibus Planetarum umlr a Solis monflrandis. 4° 3
V I. De Horofcopo afeendentium , de- fcen dentiumque fignorum. 41 1
VII. De longitudine locorum, five de Horofcopio geographico in for¬ mam arboris adaptato, quo quo¬ ta hora fit in omnibus fB lingulis Collegiis totius SocietatisjESU, umbra demonllratur. 414
VIII. Aftrofiopia , Jive Sciatherica Sele- niaca, velnoclurna , quibus par- tim per Luna radiantis um¬ bram , partim per ftellarum fixarum radios hora notiis de- monftratur. 416
LIBER SEPTIMUS.
Ars Anacamptica , live Afuonomia reflexa.
Pars Prima.
De reflexi luminis natura.
CAPUT I. De mundi opificio , ejujque mira conftitutione. 72 6
II. De radii reflexi necejfitate , ejuf¬ que in mundo inferiori effetli- bus. ibid.,
III. De radio reflexo fub zona torrida
ejufque effetlibus. $27
IV. De reflexis effetlibus fub zona
temperata. 729
V. De reflexi radii effetlibus fub zo¬ na frigi da. 5-30
VI. De reflexi luminis efficientia circa mutationem aeris , plantas, ani¬ malia. 7 3 !
VII. De c au fis mutationis rerum fub di- verfis climatis. 7 3 3
VIII. De linea atlionis lumino fie, ejufque termino , & quantitate calo - ris' ... ibid.
IX. De multiplicatione caloris luminis reflexi cum incidente miftu-
ra.
Si?
Pars II.
Theorematica.
Qua reflexi radii natura per decem Pr oblemata oftenditur. 5-35»
Pars III.
De Speculorum cylindracei, tB conici in reflexionis negotio mira vi. 7^
Pars IV.
Problematica.
Qua in prasdi&is inventa ad praxim redu¬ cuntur:
I CAPUT I. De horographia reflexa in planis regularibus. 774,
II. Ajtrolabiographia Anacamptica , in quihufcunque datis corpori¬ bus reftituenda. 7 77
1 1 1: Ajtrolabiographia Anacamptica in portatilibus corporibus infti- tuenda. jjj
Pars V.
De reflexione lineari , Jive de ajtrolabijs ana- campticis , quibus ipja luce reflexa integm primi mobilis linece, circulique in quodvis planum datum, novahucujque , fBinJolita ratione projiciuntur. 7-9
* a LIBER
Series, & O r d o
LIBER OCTAVUS:
Ars Anaclaftica, five Aftronomia refracta.
Qua [AflronomU Gnomonica arcana per lineas y circulo fque umbratiles , Anach- Jftica dejcriptione , idejtrefraBiomm nopa f cientia, in quihufcunque interiorum l?a forum fuperfictes projeBos curiose docentur.
Pars Prima.
Phyfiologica naturam , efFeCtus, neceffita- tem , utilitatem , mediorumque varie¬ tatem explicans.
Caput I. De Etymo , & natura refradio- nis. y8<S
II. De diverfitate mediorum refra¬ ctionis capacium . f 88
Protheorumena.
De Natura refractionis., & radii re- frafti.
Quibus per decem Theoremata , quicquid ad effentiam refratlio- num pertinet , exade demon- (Iratur. f$>i
CAPUT 2. Decomputu Talularum Anaclafti- carum. $99
Problema 1. Tabulas refradionum computa¬ re. 600
Canones calculi qu at uor. ibid.
Tabula I. Anaclaftica ex aere in a- quam ad fingulos gradus inci- dentite ad radium perpendicula¬ rem, una cum differentiis inter duas quaslibet refraCtiones pro¬ ximas. 6 02
Tabula 11. Anaclaftica fingulas re- fraClionum calculandarum ope¬ rationes continens. 606
Tabula III. Anaclaftica ex aere in aquam. 6 07
2. Inflrumentum Mefopticum ana-
clafiicum confiruere. ibid. Tabula Anaclaftica radiorum inci¬ dentium in Vinum , Oleum , Vi¬ trum , ex obfervatione Autho - ris. 609
De RefraCiionibus At hmofph teris. 683. Una cum Tabula r ef raCtio- nisfyderum. 610
3 . Quadrantem anaclafiicum in nego¬
tio refraCtionum utilem con- Jlruere. 6 1 1
De Retis horizontalis anaclaftici ftruCtura. 612
4. Aftrc labium anaclafticum hori¬
zontale confiruere. ibid.
f. zAffirolabium 'verticale anaclafii¬ cum confiruere. 6 1 3
Retis anaclaftici verticalis fabri¬ ca. ibid.
Pars II.
CAPUT I. Gnomonica Anaclaftica in quibuf- cunque corporum interioribus fuperficiebus ,partim geometri¬ ca , partim arithmetica ratione exercenda. 614
Problema 2. Horologium Achaz, five in he- micyclo ,feu hemifphterio con¬ cavo Afirolabium confiruere. Quod nihil monftret , ni fi ubi li¬ quore prius repletum fuerit, fex Problematibus traditum, ibid.
7. Cylindrus concavus anaclafiicits
horologiis. 619
8. Conus concavus anaclafiicus horo-
gus. 6 21
9. In vafe tetraedro ,feu piramidali
anaclafiicadefcriptio. ibid.
1 o. Columnae triangulari , feu prifma - ti, aut etiam parallelopipedo , cuivis denique quotcunque late¬ rum columnte perficienda ccele- fiium circulorum anaclaftica infcriptio. 622
CAP III. De horologiis anaclafiicis quibuf- cunque corporum concavis fu¬ perficiebus facillima methodo per obfervationem injcriben- dis. ibid.
ix. Dato horario anaclaftico , com¬ plura alia in quantumvis irre¬ gularibus plams , dido citius de¬ lineare. ibid.
12. Apice gnomonis extra aquam po-
fito , ad eum horologium fcia- thericum infra aquam defcri- bere. 62^
CapIV. De horofcopijs Anacamptico ana- clafticis , five reflexo - ref ra¬ dis. 62$
13. Horofcopium anacamptico-anacla-
fticum confiruere. ibid.
14. Ejufdem alia confirudio parado¬ xa. ibid.
1 $. Horofcopium diredo- reflexo -re- fradum confiruere. ibid.
LIBER
o
Totius Operis.
LIBER NONUS;
Cofmometria Gnomonica , five de mundanarum partium fitu 5 magnitudine, quantitate, altitudine , luc-umbri ratiocinio inveftiganda.
Pars Prima.
Geometria Sciatherica, qua nova metho¬ do datarum rerum diftantiaz , longitu¬ dines, latitudines, profunditates, um¬ bra lucis dire£ta, reflexa, refra&a, in¬ dagantur.
Prolufioi. De umbra, in Cofmometria Gno¬ monica utilitate . 627
2. De umbra rebla , £0 verfa. ibid.
3. De umbra Solis , (0 Luna para-
doxum, 62 S
4- Quantas umbrarum differentias fe- midiameter Solis conftituat.
ibid.
7. Radios ab uno,velclivcrfis Solis par¬ tibus, ad diverfas terra partes pr 0 dubios , e ffe parallelos. 629 CAPUT I. De quantitate rerum acceffarum, luc - umbri ratiocinio invedi- ganda. 6 29
Problema 1. Sciathericum geometricum con- (Iruere , altitudines rerum 0- mnium umbra flyli in 12. partes divifi ■, demonftrans. ibid.
Aliud inflr ument um photofciome- meticum. 6 3 1
Cap. II. GeometriaCatoptrica , five de um¬ bra reflexa, & refralia. 6 33
Problema 2 . Altitudines , difl antias profun¬ ditates rerum , Speculo metiri per umbram rerum in fpeculis ad oculos menforis reflexam.
ibid.
Indumentum Pantometrico- ca-' toptricum confiruere. ibid.
3. fer lucem Solis reflexam quantita¬
tes rerum invenire. 6 3 7
4. Per radium anaclaftkum res fub
aqua metiri. 63 6
Pars II.
Cofmometria Gnomonica, flve de quan¬ titate mundanorum corporum , eorum- que a terra diftantia per Lucem & Um¬ bram invefliganda.
Prsriufio. De difficultate operis. 6 37
Problema 1 . Quantitatem terreflris globi fo- la umbra, vel luce reperire. 6 38
2. Magnitudinem Athmofphaerae , id e fl, maximam aeris , quee a So¬ le illuminari pote (l , a terra di-
(lantiam invedigare per lucem reflexam. 640
3 . Qua ratione nubes , aut trabes, alia¬
que meteorum figmenta in aere menjur ari queant. 642
4. Trabis , nollurno potiffmum tempo¬
re , caelo fubtenjoe altitudinem metiri. ibid.
7. Altitudines montium per lucum-
brem obfervationem inv e (liga¬ re. 643
6. Quantam partem terreni globi Sci illuminare poffit. 6 44
7 Crajfltiem coelorum , diflantiamque a terra , fecundum docirinatn Ptolemaei expendere. 6yS
8. Per parallaxin D a terra diflantiam
invenire. 448
5». Latitudinem ,fve crajfltiem umbrae terrenae invenire. 449
10. Diametrum apparentem Solis , (0
Lunae , (0 ex iis denique magni¬ tudinem corporum, utriujque umbram invenire . 6 70
11. Se lis a terra didantiaminfemidia-
metris invenire . 6 72
1 2 . Quanta diameter Solis fit , in Je-
midiametro terrae invenire.
<Jf3
13. Alia ratio per fpecierum Solis , C£)
Lunae in oljcurum trajeliionem.
ibid.
Artificium verum eclipfeon Lunae- folariumfumma facilitate men- furandarum. <574
14. Infrumentum Cofmometricum , quo
cceleftium corporum diftantice, magnitudines , umbrae , latitu¬ dines , ad invicem ope filorum ad vivum determinantur , (0 prope verum menfurantur. 4 j 9
Canon 1. Solis, (0 terrae diftantiam inve¬ nire. 660
2. Data diametro Solis , & diftantia Solis a terra , invenire diame¬ trum Solis in femidiametris terrae. 66 1
3. Diftantiam Lunae a terrra per in-
jtrumentum Uranometricum in¬ venire. ibid.
4. Altitudinis Solis a terra per pr ae¬
dilium inftrumentum invefti- gatio. ibid.
3 Pro-
M.
w ■Jv
Series,
Problema i 7. Proportiones diametrorum om¬ nium Planetarum ad Solem , & ex his demum umhrarum longi¬ tudines defcribere. 66 2
Canoni. Quantitas diametri Solis, & ter¬ ree , ejufque umbra. ibid.
2. Difiantiam £> a centro terree , ejuf¬
que magnitudinem , & umbram inveftigare. 663
3 . Difiantiam 2 a terra , & Sole, ejus
• umbram , © magnitudinem,
aliafque proportiones per um¬ bram, Qp lucem invenire, ibid.
4. Vmbram , §5? magnitudinem c f in- ■
ve fligar e. 667
7- Vmbram, & magnitudinem 21 in - vefligare per ipjam lu vis um¬ bram. ibid.
4. Vmbram, & magnitudinem T? di flantiamque ejus a terra inve (li¬ gare. 667 1
& O R © O
7. Stellarum fixarum a terra diflan-
tias per umbram inveftiga-
*e- ^ ibid.
8. Cometarum a terraaltitudines , &
magnitudines inveftigare. 66 8 Pinax Ourancmetricus proportio¬ nes corporum coeleflium adinvi- cem exhibens. 66 9
Organum Sciatherico-ccfmometri-. cum. ibid.
Machinam. 1. Dafaproportione Solis, & re¬ liquorum planetarum , una cum diftantiis , longitudinum um¬ bram mechanice determina¬ re. ibid.
2. Adaptare corpora planetarum ad
corpus Solis , & terrae , juxta proportiones in pinace exhibi¬ tas. 67 o
3 . Sphaeram Cefmometricam conftrue-
re. ibid.
LIBER DECIMUS.
Magia Lucis & Umbra;.
In <juA de reconditioribus Lucis & Umbra effectibus ad varios ufus
• applicatis
Praefatio. De Magia, U /copo huius Libri. 671 Pars Prima
Magia Horographica , five de horologiis prodigiofis.
CAPUT I. De arcanahorcgraphia, radio par- tim directo reflexo refraclove inftituenda. 67 f
Problema 1 . Parafceuaflicum. Ovum horo- diflicum defcribere. ibid.
2. Vmbram figurae Mortis horodi-
[tam defcribere. 676
3. Septem Planetarum figuras horo-
dittas defcribere. 6 78
4. Anacampticum horologium , arca¬
no artificio confcriptum. ibid. f . Statuam Anacampticam conftrue- re , quee annuto fuo in obfcuro totius primi mobilis doctrinam demonfiret. 680
6. Horologium fine Itylo, & umbra
anacampticum jub forma globi Imperialis. ibid.
7. Horologium phantaflicum. <5 8 1
8. Horologium in meditullio cryftalli
• deferiptum. 682
9. Aliud horologium anemojcopum.
<584
Gap, 1 1. De Sciathe ricis prodigiofis Anacla- flicis. ibid.
, agitur.
1 0 . Horologium anaclaflicumin vitrea
fphara ad natum exemplar exhibere. 687
1 1 . Statua fub aqua horologa. ibid.
12. Syren cum fpeculo horas fub aqua
reflexo - refracte demonftrans.
ibid.
13. Horofcopium mirabile confufo-or-
dinatum. 687
Cap. III. De horologiis Catoptricis. ibid.
1 4. Horologium magice in fpeculo ex¬
hibere, ibid.
1 7. Alius modus arcanifflmus , & im¬ penetrabilis. 688
16. Aliud horologium Catoptricum.
ibid.
17. Aolus fupra columnam fciatheri-
cam , horologus fxmul , & ane- mofeopus. 6 89
CAP. IV. De Horologiis Heliocauflicis . ibid.
1 8 . Horologium heliocaufticim, five So¬
lare -viflorium confl ruere. 690 C A P . V. De Horologiis Magneticis . 691
19. Totius primi mobilis doctrinam
unica acu magnetka demonftra- re. . ibid.
20. idem in plano verticali pmfta-
re. 692
21. Machinamnetum magneticum re¬
giminis feptemPlanetarum.69 3
22. Ho-
Totius Operis,
22. Horologium magne ticum , in quo Lacertula furjum & deerfum curfitans, motu naturali horas demonjtret. 697
2 3 . Ut Columba per aerem volitans ho¬ ras demonftret. 696
24, De horologiis Sympathicis , Bota¬ nicis , Zoologis. ibid.
2 5'. De horologiis rotatilibus. 697 Horologiorum Mechanicorum Mantiffa. ibid.
Techmafma. 1. Horologium Hydraulicum conftruere , quod per Globulum aquae innatantem horas nociu diuquemonftPat. 69%
2. Horologium Aquaticum quod Ho¬
ras in Exteriori indice demon - ftrat. 699
3. Horologium Sympathico - magne-
ticum conftruere. 702
Pars II.
Magia Paraftatica, fi ve de repradenratio- nibus rerum prodigiofis; per Lucem & Umbram .
CAPUT I. De Reprafentationibus aeris. 703 Paraftafis 1 . Naturae , fwz de Morgana Rhe- ginojrum in Freto Mamerti¬ no. 704
2. Artificiofa fpedrorum aereorum exhibitio. 706
C A P. II. De pili ricis Naturae induftria, qua in fetibus humanis , animali- bufque , plantis , lapidibus , ni- hilnonefformqt. 707
Naturae pili ricis in lapidibus , plantij que miracula. 708 Cap.III. De repraejentatione rerum fortuita cafuali, & quomodo ea arte rebus induci pojjit ? 710
Paraftafis. 1. Optica. Rupes hortofque in quamvis figuram transforma¬ re. 711
2. Scenographica. Ut imago una
reddatur quintuplex. 712 Cap.IV. Paraftafis per fpecierum in obfcu- rum locum immiffionem . 713
3. Luc-umbris y qua in obf curo varia
rerum fimulacra exhibentur.
ibid.
4. Scenica, live de Scenarum appa¬
ratu, & luminibus arte confe- dis. 714
7. De variis colorum artificiis , ac prodigiofa miftura. ibid. Chartae Turcico more pingendae ratio. ibid.
Alius modus priori multo arca¬ nior. 717
C A P. V. De Paraftafi Anaclaftica, five de rerum per radios refractos in aquis , & vitreis corporibus exhibitione. 716
VI. Qua fub aquis , per fphaeras vi¬ treas , vitra polygona , admi¬ randa rerum fpedacula exhi¬ bentur. ibid.
Experiment. 1. Imaginem ea arte difponere , ut ex eodem pundo vifa ,paula- tim in nihilum abeat , & ex ni¬ hilo iterum in perpellam ima¬ ginem cr e fc at . ibid.
2. Ut imagines de repente comparc¬
ant. & di [pareant. ibid.
3 . Per vitreas fpkteras , five vitreas
phialas , rerum fpecies exhi- re. 717
4. Per prifmata vitrea, mirafpe lia¬
cula exhibere. ibid.
7. Vt cubiculum omni peripetafma- tum oenere ornatum videas.
7*9
Diacrifis Authoris. Vtrum juxta Anaxilaum , Allertum , Por¬ tam , domus plence ferpentibus , cceterifque animalibus reprce- j fentari poffint. ibid.
6. Cubiculum plenum figuris uvarum, frulluum , animalium , ferpen- tium exhibere. 721
GAP. VII. De Pyroparaftafi , five de Igneo¬ rum fpe liaculorum exhibitio¬ ne. ibid.
Experiment. 1. De attritu ignis. ibid.
Utrum lapis fieri pojfit , qui folo [puto flammam excitet, & in¬ fra aquam arde at > 722
Vtrum ignis dari poffii in extin- ■ guibilis. ? ibid.
ExperimentaPyroparaflaticai. Lumen in¬ fra aquam portare. 723
2. Filum lineum , & charta incom-
buftibilis. ibid.
3. De Camphorce mira virtute, ibid.
4. In aere Draconem volantem exhi¬
bere. ibid. Vbi una quoque de Aquila Regiomontani , & Co¬ lumba Architte. 727
7- Pluviam igneam , five fontem igneum exhibere. ibid.
Cap.VIII. De Dioptrica , Hv e de vitris pan- tofcopis , telefcopiis eorumquc varia forma , (£> epfelhbus.726. ibidem de Materia , & forma vitri, de Lentibus , eorumquc collocatione, & effedibus. ibid.
Pragmatia 1. Quomodo fpecies rerum in ob- fcurum locum tranjmiffarum in crellum (itum cogi poffint ? 727 *** 4 2 .De
S E R. 1 E S J
2. De mira rerum naturalium confti-
tutione per Smicrofcopium in- veftiganda. ibid.
3. De Telefcopiis , eorumque effecti¬
bus. 731
ParaftaflSi. Montes , flumina, maria, im- menfas camporum planities, vo¬ ragines immenfas lacus, fylvas , & in iis animalia omnis generis tubo optico nova arte ita re- prefentare , ut extra id nihil prorfus yifarum rerum com¬ pare at. 732
2. Qua ratione cum dici a in aere , tum irides , nuhes, Sol, Luna, Stellae, reprcefentari pojfintij 3 3
Pars III.
Magia Catoptrica , five de prodigiofa re¬ rum exhibitione per fpecula.
CAPUT I. De Speculorum confeflione. 7 37
II. De variis fpeculorum affebiioni- lus , per fex propofitiones agi¬ tur. 7n
III. De fpeculis fphcericis convexis.
742
IV. De Speculis fphcericis concavis ,
eorumque prodigiofts operatio¬ nibus per quatuor propofitiones agitur. 743
V. De Speculis cylindraceis , eorum¬ que affectionibus. 747
VI. De Conicis fpeculis, eorumque proprietatibus . 747
VII. De Speculis parabolico , hyperbo- lico , elliptico , eorumque affe¬ ctionibus. ibid.
De defcriptione format par abolicce, hyperboliccc , ellipticce ,per odo Problemata. ibid.
Caput I. De Speculis caufticis , five uf to¬ rtis, eorumque effebhbus , & ufu. 717
§. 1 . Utrum Archimedes , & Proculus intantam , quantam Author es defcribunt, diftantiam naves accenderint i ibid. Et utrum fp e culum caufticum fieri poffit in infinitam uftivumt ibid. De Speculis caufticis , planis, & fphcericis. 761
Problema x. Alembicum ea arte conft ruere, ut fola uftoriorum fpeculorum ope 'majorem in diftillando ef¬ ficaciam obtineat , quam ignis validus. 767
2. Machinam conft ruere, quce ad datam quamlibet horam ignem in ara fuf citet , candelas accen-
& O R D O
dat, perabloque facrificio fon - tem efficiat , qui ignem fuccen- fum extinguat. ibid.
3. Lucernam artificio conftruere,
quce in remota diftantia fcripta legenda exhibeat. 76 8
4. De Lucernae Magicae feu Thauma-
turgee conftrublione. ibid. 1- De Smicrofcopio Paraftatico. 77 r
6. Machinam ex fpeculis planis con¬
ftruere , ad centum pedes , & ultra urentem. ibid.
7. Statuam conftruere , quce ad or¬
tum Solis , & fingulis confe- quentibus horis Sole percuffa prodigiofum fonum excitet.
773
Caput. II. De Speculi plani polydixi, fpecierumque multiplicatione .
ibid.
Paraftafis r . Specula plana multiplicativa funt fpecierum unius rei. 774
2. Duobus fpeculis exhibere draco¬
nem quot libet capitum. ibid. Candelabrum Folylychnium : fia- tuamPolycephalam 77 y
3 . De miris fpeclaculis fpeculorum in
prifma ifopleurum difpofitis.
ibid.
4. Theatrum Catoptricum Polydibli-
cum conftruere , in quo queeeun- que volueris ad exemplar natu¬ rae exhibeantur, ibid.
CaP.III. De egrejfu idoli extra fpecu- lum , five de reprcefentatione rerum in aere extra fpecu- lum. 779
Techmafma 1 . Catoptricum. Objeblum ido¬ li in medio aeris reprcefentare.
781
2. In fpeculo cylindraceo f pe cies re¬
rum in aere exhibere. ibid.
3. In aere quafvis figuras reprcefen¬
tare. 782
4. Magnetis ope una cum fpeculo re¬
rum formee in aere exhibentur.
ibid.
C A P. I V. De Metamorphofi , feu transfor¬ matione Catoptrica. ibid. Metamorphofis r. Speculi ope hominem in quamcunque figuram transfor¬ mare. ibid.
2. Varia rerum fpeblacula in mediis
tenebris exhibere. 784
3. Transformatio per fpecula conve-
xa cylmdracea , conica. 783"
4. Faciem in varios colores tranf mu¬
tare. 78 6
y. Faciem hominis mille modis trans¬ formare . ibid.
6. Ia-
Totius Operis.
6. Faciem hominis in varia animalia
monjtrofe tranjmutare. ibid-
7. Duobus Jpeculis planis faciem ho¬
minis variam oftendere . ibid.
8 . Per jpecula concavo- convexa idem
reprejentare. 787
9. Natur aliius rehus hominem tranf-
mutare. ibid.
CRYPTOLOGIA NOVA.
Qua Catoptrica arte duo amici non tantum occultos animi conceptus abfentes nullo negotio Ubi manifeftare ; fed & abfentes (eipfos nova quadam Catoptrica replicatione amicis fiftere poffiint innumeraque alia exhibere. '
Pars Prima.
De Proje£Hone figurarum in quamlibet diftantiam per Solem.
CAPUT Y.vtrum in Lunari difco aliquid le¬ gendum exhiheri pofiit. 789 II. De Speculis ad Steganographiam Catoptricam neceffarijs. 790 III. De di flantia , qua ad projiciendas formas rerum requiritur . 791 J.V. DepraxiSteganographica. ibid.
V. De projeftione umbrarum , live fi¬ gurarum qualiumcunque. 793
VI. De Vmhris , feu imaginibus colo¬ ratis. ibid.
VII. De Scenica , feu hiflorica repra- fentatione rerum. 794
VIII. Horologium Steganographicum de- fcribere. ibid.
Pars II.
De Stegartographia Catoptrica per lucem candela.
Epilogus } (ive Metaphyfica Lucis & Umbrae.
Epichirema t.lux Tri-una. 796
2. De deficenfu aterni Luminis. 797
3. Lux aterna quomodo in creaturis fit ; & quomodo creatura lumen in lumine cognofcant. Ejfdcus Solis & Luna , omnis creatoe fapientia fymbola fiunt. 800
4. Omnis cognitio lux efit , a luce pri¬ migenia infinita proce dens. ibi d.
7. Deus fons lucis efit , & Angelus prima lucis fipeculum ; Jecun- dumfipeculum , homo- 801
6. De lumine mtellebluali. 8qz 7- Lux Rationalis , U Phantafiti- ca. 803
8 . Quomodo lumine creatura Creatori
perfecte uniatur. 807
Sphaera Myftica , rive Tropologia Lu-* cis & Umbrae.
Regulae Tropologicae.
Quibus Anima e xV mira in lumen . emergens , perfecte aterno Lu¬ mini, a quo profluxit, conjun¬ gatur. A 808
Regula 1. Mundi fienfibilis contemplatio.
ibid.
2. Lucis proprietates ad imitandum proponenda. ibid»
Finis Seriei , & Ordinis totius Operis.
IN
Z Oh
ARTEM MAGNAM LUCIS ET UMBRAE
ATHANASII KIRCHERI
E SOCIETATE JESU,
. Thilofophi 3 &• <3V[athemat:ci mbilifiimi.
0 D E .
lUicquid per omnem (Delius ambitum,
! Caelique , terraeque , & maris, & Stygis,
1 Fulgente configat fagitta ,
Purpureum jaculatus ignem 5 Et, quae beatis exulat arcibus,
Regina no&is, quantum Mecate triceps Cum plebe fiellarum , foporis Poffit equis, piceoque curru 5 Tum quid Licaeum , do&aque Pergama,
Vel Tufcus augur, vel Babylonius,
Colchive meffores veneni Eliciant facibus gemellis;
Mire diferti prodigus eloqui KIRCHERE narras , atque fcientiam Expertus , incedis per orbem Siderea fabricator Artis.
Non Archimedi notior aetheris Cryftallus olim : nec radio globum.
Terrae Phalantaeus redemptor Scripferat imperiofiore.
Pofthac nefas depromere fabulam Gibbi fub axes Amphitryonidis ;
Cumparque fublatis columna Rifibus excipietur Afer.
Tu quippe cellae pegmata curiae Fers irretorto vertice fanius,
Rodente fuccejjorts ambos Invidia Telamonas atra.
Fraterna fummi regna etiam Jovis,
Ac Magna mater, qua patet undique,
Carcerque ventorum infrementum, &
Praecipites Fhaetontis orae.
Quandoque mandas . fe tibi cardine.
Toto recludunt, Daedala confcium Natura te confeffa rerum.
Exiguum penetrale culpat.
Ergo faventi luceat alite ARS MAGNA mundo , nec fpeciem pigras Affectet Umbra , ni magiftris Inftituat populos tenebris.
Iacobus Gibbesius WLed. DoB.
ATHA
ATHANASIO KIRCHERO
4l ...
VIRO CELEBERRIMO
Magni de Natura Lucis & Umbras operis
Authori,
1
• 1
EPIGRAMMA.
‘Ttingis Solem proprius ? dum Lucis & Umbrae Naturam* Spondes hoc retuliffe Libro .
Vix licet hoc juperis : eji haud mortale * quod audes * Audet enim Lhaeton , © ]ua fata Videt.
Vefme mirari ! E <%U S confcius artis
Non eU mortalis : dicitur A 0 AN A T 0^2,
Uram* radijs Solem NI\CH E%IU S Heros Attigit ; hinc vivet nefcia fama mori .
* ovid :
Aliud in idem.
Lta petis referens Naturam Lucis & Umbrae :
Alt ius ipjd Aquila , Jed tua fama Volat.
a *
Aliud in idem.
I ^°l no&e > dieque micat te Authore ; refulget
Nominis ipfa tui clarior Umbra die. ' . V 1
« ant. franc. payenus j. u. doctor,
& in Academia Avenionen. Regens , & Prof. Pubi
%
HAR-
HARMONIA DECACHORDI,
Sive Idea Operis decup artiti.
I. Phy fiologia Lucis , Sciafophia , Ars Chromatica.
II. A&inobolifmus Naturae 3 Echofophia , Optica.
III. Apparatus ad Gnomonicam Curiofam , Do&rina Conotomica.
IV. Horographia va’ria , in datis planis infti tuenda.
V. Aftrolabiographia , & Geographia Gnomonica»
V I. Proteus Sciathericus , Gnomonica Phyfico-aftrologica.
VII. Ars Anacamptica , five. Aftronomia reflexa.
VIII. Ars Anaclaftica, five Aftronomia refra&a.
I X. Cofmometria Gnomonica , hoc eft mundi luc-umbris dimenfio.
X. Magia Lucis & Umbrae , Horographica , Paraftatica , Catoptrica. Epilogus, five Metaphyfica Lucis & Ulubrae.
In decachordo pfalterio pf aliam tibi. Pfal. 143. v» 9.
• « ' 7% ■ ‘ ' /4.'
•« 4 ' - •»
i
ARTIS MAGNiE
LUCIS & UMBRI
LIBER PRIMUS.
PHYSIOLOGIA
LUCIS & UMBRA;
In qua univerfa Lucis & Vmbrce natura , effentia > ad- mirandique effe&us 3 & opera utriufque ap¬ prime delineantur.
T % JE F A T 1 0.
ANTiE femper lucidiffima illa Lucis eflentia apud acutiffimos quofque Philofophos fuit obfeuritatis , ut conjedis in ejus inac- ceflum fulgorem oculis, mox illifa oculorum aciet ivxliKOpctmv inftar caecutientis in medio luminis conftituti , omni fe lumine de- ftitutos deprehenderint. Plato, Marfilio tefte, certe non femel caliginofiimhujufmodi Lucis fulgorem expertus videtur: cum eum nunc luci¬ das tenebras, mirabiliumque omnium infenfibilium rerum ambitu maxime ad¬ mirandam eflentiam, occultum Univerfifimbolum , quo fumma imis, ima me¬ diis, media denique imis, fummifque mira quadam rationeconneduntur, ap¬ pellat. Plotinis abditum mundani fpiritus vehiculum , Divinitatis fimiam ri- fhm cceli, gaudiumque: addin ad haec quendam, ac confpicuam divinaein- teiligentix imaginem, nulla fublimitate inveftigabilem : vim denique quandam coelcftem omnia in omnibus operantem denominat; nec incongrue. Quid enim aliud Lux in Deo, nifiimmenfae bonitatis fuae, veritatifque exuberantia ? Quid in Angelis , nili intelligentiae quaedam , ut cum Dionyfio loquar, certitudo a Deo manans, profufumque voluntatis gaudium? Quidin coeleftibus illa aliud eft, nifi vitae copia ab Angelis fada , virtutifejue explicatio, quam Platonici rifum coelorum nominant ? Quidin igne, nifi vitalis quidam vigor a fuperiori- bus agentibus, infitus, & efficax propagatio? In iis denique, quae fenfii ca¬ rent , nil nifi caelitus quaedam diffufa gratia , ubique divinae bonitatis , verita- tiique typus, & imago. Videmus enim, fimul ac vis illa coeleffis radiis fuis ad nos per- cryftallina illa coelorum fpacia , veluti per vitreos quofdam oculos de- fcenderit , omnibus rebus fuam dari perfedionem , fenfum , vitam, motum ; adeo quidem , ut ipfae plantulse adhuc in feminum matrice fepultae , ridentis lucis aipedu veluti profilientes , gaudioque dilatatae, mox in folia, flores, fra- dus protuberent. Animalia eunda coeli gaudio, lucis inquam foecundo radio, veluti rifu quodam incitata, Ipirituque dilatata , in voluptates fecundo motu Aimelentur. Mineralia ipfa ab omni lucis confortio caeteroquin remotiffima, invifibili quadam radiorum virtute attrada turgefeere , & dilatatione fua in obvios veluti amplexus ruere (verbo) omnia cum coelefiibus fphaeris choreas
(*) agere
/
P R £ FATI O.
agere videantur. Dum haec fefe per omnia fudit , omnia permeat , omnia per¬ meando format, & efficit, omnia vivificat ; luftinet, congregat , unit , dif- gregat omnia. Omnia, quae vel funt, vel illuminantur, vel calefcunt, vel vi¬ vunt, vel gignuntur, vel nutriuntur, vel augeicunt, vel perficiuntur, vel mo¬ ventur ; ad fe convertit: Converfa purgat ; omnia perficit , omnia renovat, omnia confervat , & nein nihilum abeant , efficit : Omnium rerum & nume¬ rus eft , & menfura , Magnes coeleftis omnia ad fe trahens. Lux rerum omnium puriffimaj altefari , mifceri , domari nefcia ; nullius indiga , dives omnium , at¬ trahens omnia , ab omnibus attracfo ; coelorum ornamentum , cprporum glo¬ ria, mundi decor, & pulchritudo, gaudium, rifufque omnium, mundi deni¬ que totius confidentia ; qua nihil afpe&u, jucundius, nil animo laetius , nil vi¬ ta? commodius , nil cognitu praeftantius , nil ad agendum utilius ; fine qua iner¬ tia fibi ipfis omnia , incognita , tenebris fepulta «ternis fqualefcerent. Hanc igitur Lucem modo explicare conabimur : ad cujus admirabilem indolem, & abfconditam vim motus, effedufque prorfus 7rci^JV§y Animm ftupet,ohtutuq$ b^ret defixus in uno, infcius quo primo le vertat, quid annuat, quid renuat. In tanto tamen mundi miraculo, rerumque ignorantia maxima audendum efi ali¬ quid, & quid nojlri 'valeant humeri , quid ferre recufent , periclitandum , ut quam admiranda ejus ope fieri poffint, mundo innotelcat. Cum vero fcopus nofter fit, hanc materiam in artis normam redigere; Artis quoque feriem,
& requifita principia hanc habere neceffie eft. A definitionibus igitur , & pro- nunciatis , five axiomatibus exordium ducamus.
DEFI-
fe
.1
DEFINITIONES,
I . M Lucis ® \Jmbvx, fii- cultas eB, qua luminis & umbra beneficio mira in na-
' tura rerum pr a fiamus , atque exhibemus.
I I. Ars Sciognomica eB , qua de loci
alicujm umbrofi falubritate } aut infalubritate ex umbra rei locum inumbrantis judicamus.
III. Ars Chromocritica e fi , qua ex colo -
vis extrinfeci cujuslibet rei appa¬ rentia de intrinfeca ejufdem indo - le judicamus. Phono critice 'Vero, qua ex Voce fonoque de latente alicujus rei indole praBicum ju¬ dicium formamus.
I V. Corpus lumino fum id ejje dicimus , d
quo utcumque lumen profundi - tur.
V. Diapbanum corpus e fi lumini per¬
vium , umbra tamen & lucis aquereceptivum.
VI. Opacum corpus efi clMot&v, hoc
efi lumini impervium.
VII. Dux qualitas efi fulgenti corpori
congenita , uti funt ,fol , ignis , & catera noBiluca.
VIII. Lumen efi affieclabilis qualitas d
luce prognata, & per diaphanum medium longe lateque diffufa ; efique omnis vita aBiVitatifque principium , origo & fons.
I X. Splendor efi lumen d terfo politoque
corpore repercuffum ; efique Ve¬ ra & genuina luminis [oboles ; &
ut hic tenuiores effentia efi , quam lumen , ita lumen tenuioris ejf en¬ tia efi , quam lux.
X. Lumen primum dicitur , quod im¬
mediate d corpore lucido profi- cifcitur : Lumen fecundum , quod d lumine primo efi : tertium , quod 'd fecundo : atque eodem ordine catera.
X I. Radius lumino fus reSla e(l luminis
profluentia $ unde & confequen- ter Lumen non d centro tantum , fed & ab omni parte extima fuperficiei corporis luminofi emi¬ cat recidis lineis , & in fphara modum momenta temporis dif¬ funditur.
XII. Umbra lumen imminutum efi , ma¬
joris quod circumftat luminis comparatione.
XIII. Umbra prima eft abfintia primilu-
minis , fecunda fecundi , & fic deinceps.
XIV. Umbra plena , & per fe Sia dicitur,
ad quam nullus radius corporis luminofi pertingit ; imperfeBa Vero , ad quam pertingit ali¬ quis radius.
XV. Umbra 'Phy fica efi medium umbro-
fum , obumbrantis corporis qua¬ litate imbutum.
XVI. Opacum corpus eft , quod multis fu-
perficiebus confrago fum efi,mut- t aeque denfitatis.
XVII. Color eft lux opacata.
(D
PRO-
PRONUNCIA
atque Axiomata.
I.
II.
m.
IV.
v.
Vf.
VII.
VIII.
IX.
X.
XI.
XII.
XIII.
Ux comprejja fortior j eB, quam di [gregat a , &
! confequenter illuminat ‘Vehementius , longiufque dif- funditur.
Natura nihil agit frujlra , nec de¬ ficit in neceffariis , neque re' dundat in fuper fluis.
Natura non agit inordinate , ne¬ que in operationibus fuis facit [altum : unde Caufa ordins > & rerum ipfarum , quee ratione confiant , © ordine. Ariftote- les lib. 8. Phyficor. tex. 1 5 .
Omnia , qua natura , Vel arte fiunt, ratione aliqua fiunt : unde opus natura , opus inteUigentia.
Natura non temere , fed propter finem agit , res fingulas ordi¬ nat , illis tribuens aquitatem.
Natura quod alibi tollit , alibi refiituit.
Natura miracula cuilibet enti funt indita.
Natura efi ellum fuum attingit li¬ neis rellis , iifque brevifiimis.
Lux natura primogenia qualitas omnia in actum deducens.
Lumen qualitatum omnium pri' ma , & nobili fima.
Umbra non potefi agere fine b' mine.
Umbra affumit naturam medii.
Lux affickur fuperficiebus occur' rentium quorumcunque corpo¬
rum j qua enim fub eodem funt genere , apta funt ad fe mutuo afficienda : lux cum corporibus ob fuper [cies , quibus termina¬ tur , fub eodem funt gener e , er¬ go • Terminari enim affici e fi : linea a fuo puncto terminatur > quare ab eo afficitur. Motus efi recta , cujus terminus , qua¬ tenus punitum , efi in fuperfick occurrente: & infinitorum lu¬ cis radiorum termini funt infi¬ nita punita , id efi Juperficies 3 qua ex illis quoji conflat.
XI V . Lux per colorata tranfiens undique
afficitur , & in fuperficie , & in foliditate , in quantum illa colorata efi : quia color ? & lux fub eodem funt genere ; ergo . apta funt in fe agere.
XV. Lucis proprium efi color , ejufque
perpetuus comes 5 cui cum nul¬ la fit materia , jieque colori erit .
XVI. Lux opaco corpori illapfa refieUi-
tuY , in medio Vero denfori dia - phano refringitur ad perpen¬ dicularem.
XVII. Lux colores illufirans undique re¬
percutitur , & colores illufirati radiant in orbem, ut luxipfa, utpote correlativa.
XVIII, Omnis reflexio luminis e(l fecun¬ dum lineas fenfibiles s latitu¬ dinem habentes.
PARS
\
PARS PRIMA,
PHOTOSOPHIA
SIVE
DE LUCIDIS CORPORIBUS,
ET LUMINIS AB IIS PROFLUENTIS
NATURA, ET EFFCTIBUS.
CAPUT I.
T)eluce primigenia, f ve de Sole , omnium lucidorum
corporum primo.
Mnis rerum cognitio a menteprimam originem a fenfibus exordium ha¬ bet primum : inter fen- fus , & naturae fibi innata nobilitate, & virium pro¬ flantia , adionumque di¬ gnitate, Vifus"principem locum obtinet,vifui prima , & primo cognita , Lux funt , & Lu¬ men. Horum ope, & opera, rerum omnium in abdito natur? finu delitefcentium innote- fcunt differentiae : unde lux,& lumen prima funt, quas primo natis fefe offerunt ; quOrum fubftdio veteres fagacis ingenii homines fub- lunaria fumma, media, & ima confpexerunt, confpe&a funt admirati , admirando funt contemplati , contemplando funt philofo- phati. Photofophia igitur lucis, luminis, ad¬ mirationis, contemplationis genuina foboles eft; unde& ab hac v eluti forma omnium, in- flitutinollri ducamus exordia.
Tria in hoc Univerfo Natura rerum difpo- fuit corporum genera, Lucida, Diaphana, Opaca. Primi generis funt Sol, Stella , Ignis: fecundi JCther, Aer, Aqua: tertii generis funt Luna, Ter¬ ra, Nuhes. Lucida nullo unquam tenebra¬ rum horrore infeflantur : Diaphana neque lucem habent, neque opacitatem, utramque tamen in fe recipiunt, etfi neutram retineant. Lucida, & opaca corpora contraria funt, dia¬ phana inter utraque media: illa uti lucem in¬ natam , ita hxc tenebras innatas habent : dif¬ fundunt utraque extra fefe veluti germina quasdam, naturarumque fuarum teflimonia: lucida lumen , opaca tenebras , diaphanis corporibus, ab utroque diffufe virtutis vel¬
uti quibufdam vehiculis, fe fubftituentibUs, atque utriufque extremi germina per vices lucem asque,atque tenebras recipientibus. AtluEc^a oAou-nunc fingulaeo ordine, &fe- rie, qua lux ipfa in Mundo Omnia ordinat, & difponit , profequamur.
Sapientiffimus illi mundi Architectus Deus Optimus Maximus mundanam hanc machinam fabricare conftituens , cum fine inflrumento primario illam nec confiflere, nec ad generationes rerum aptam effe poffe confpiceret;illi hoc, quo omhes vivimus, mo¬ vemur , & fumus , praefixit : Vas nempe illud solis Lw, admirabile , quoddam Veluti fute Divinitatis v Terra.. produxit fimulacrum, opus vere ExcM/i; So¬ lem , inquam veluti cor quoddam , & ani¬ mum , feu mentem quamdam , ac principale natum, ut ita dicam,regimen , & Numen, ut eo mundus gubernaretur , occulta que fa- pientia Deifacramenta exchao, abyffoque tenebrarum eruta, manifeflarentur; atque ex vifibili hoc , ac materiali numine , invifibilis illius, &fupra-mundani Numinis majeftas mortalibus innotefceret, condidit. Huic au¬ tem varios motus indens, mens agitat molem ,
& magno fe corpore mifcens , neque circulis id aftringere voluit , fed perpetua fpiralium vo- /». luminum agglomeratione a tropico ad tro¬ picum moveri , ut. mundum univerfum fce- cundo motu impregnatum, fux virtutis red¬ deret participem. Quo quidem opere in re¬ rum natura divinam providentiam nihil ma¬ gis indigitat ; neque refpectu terreni mundi dumtaxat motus fuos variare Sol, fed&re- fpectu fui ipfms hifce ultimis temporibus motus variate, & verfare vices deprehenfus
A eft;
2 Liber L
efl : qux ©mnia ad aliquos in terreno mun¬ do effectus producendos , utpoflea videbi¬ tur , fiipientifsime ordinata funt. Si enim Deus , & Natura, nihil fruftra faciunt, etiam in hifce inferioribus minimis rebus , qute vi- lifsimte alio quin, & inter fortuita vulgo ad- numerantur, tanta; fubinde vires elucent, ut eanonnifi ccelefte quidfapiant; certe huic vifibili ( ut cum Platone loquar) Dei fimu- lacro tamfublimi , tam conflanti, tam regu¬ lari prte exteris, caufas alcifsiffias , & omni¬ no coelefles fiibeffe putandum efl ; quarum divinifsimam, & primam appellare non du¬ bitem, intentionem, & finem, propter quem univerfi Conditor Deus ipfum jam tum ab tevo condito fic ordinavit , ut videlicet hu¬ mana mens ad hujufmodi admirabiles divi¬ nat fapientite effedtus elevata , rerum Con¬ ditorem , omniumque tam infignium, & in- comprehenfibili quadam bonitate commu¬ nicatarum rerum finem ultimum cognofce- ■ fet, amaret , eaque aeternum tandem gaude¬ ret. De hoc igitur lucis fonte, ejufquemira conflitutione, ac facultatibus, primo ante¬ quam ad lucis miracula procedamus, dice- 1 re conftituimus*
Queritur itaque primo , quid fit lucida j ^id jit illa fubflantia , quam quotidie quidem in- i Sol. tuemur, & ad incomprehenfam ejus pul¬ chritudinem attoniti lueremus, etfiadquid- ditatem fubflantiat ejus pertingere nemini adhuc datum fit.
Dico igitur, Solem efle corpus igneum ex fluore atthereo concretum , mundante pri- : migeniteque lucis fphreram materialem pan- fpermia quadam refertum ; ex qua veluti ex fonte quodam lucis ignifque in ex haufto, caloris lucifque feminaria derivantur in omnia, ideft, luminis vehiculo qualitates Angulorum confervationi aptas influens in fingula , qute deinde feminibus propriis cui¬ que rei congenitis miflre, tandem admira¬ bilem illam rerum , quam quotidie in hoc mundo intuemur , varietatem progenerent. Efl igitur Sol corpus fphtericum non mathe-
Pars I.
matice , fed phyfice , fua afperitate , & inae¬ qualitate ex fluido &folido conflans : quod mirum immerito cuipiam videri pofsit , nifi evidentifsima hujus non femelper telefco- pia excellentifsima obfervatio fa£ta nos reddidiffet certiores. Efle autem corpus i- gneum , afperum , &intequale, fequenti ex¬ perimento hifce ultimis faeculis innotuit.
Phaenomeni Solaris experimentum.
SI heliofcopio iftius generis , qute maxi¬ mae virtutis in aflrorum contemplan¬ dorum ufum fabricata fiunt , more Dio- pticis confiueto , diverfis temporibus in So¬ lem diredto fpeciem ejus intra conclave claufum , obfcuratumque tranfmiflam can¬ dido plano exceperis ; non fine admiratione primo videbis fubinde totam folaris hemifi- phterii apparentis fuperficiem heteroge- neam ex umbris , & luculis conflatam ; e un¬ dem que Solem tamquam mare fludtibus a- fiperum , fluctuantibus undique crifipum, neque id eodem modo , fed tempore diver- fo, diverfas verfare vices, hodie aliter quam heri, & cras aliter quam hodie ,& fic nun¬ quam eodem fchemate, eodem vultus habi¬ tu, fiummo flupore defixus in tueberis ut fi¬ gura docet. Que omnia non ego tantum, fed & multorum annorum , Herculeo fane labore clarifsimus ille nofterScheinerus o- pere integro RofiE Urfinte fubtilifisimo , & pleno reconditifisimis oblervationibus , in¬ dagata demonflravit. In hoc eodem corpore fubinde maculat quoque ingentes veluti umbrat , & contra-oppofitx luces , fumma admiratione fpettantur; quarum aliqutede- crefcendo mole attenuantur fimul in um¬ bram fubtilifsimam, ita ut tandem ipfarna reliqua Solis fuperficie , nifi aptatione in- flrumentfvix pofsis difcernere:& tale quan¬ doque umbratile veftigium durat per unum aut plures dies, quandoque cito evanefeit Mird fola: penitus, & aliquando comitante , aut fubfe- quente facula fiunt hate omnia.
7
Quatdam
Quaedam etiam maculas , quando funt in tenuem & aequabilem umbram attenuatae, hanc ipfam deinde refolvunt in maculas minutas difeontinuas punitorum inftar , ita ut inter ipfas reliqua folaris fuperficieifpa- cia elucefcant ; & quando ifta in parvulas maculas diferetio facta eft, progrediuntur nihilominus ordine fuo per unum, aut plu- res dies , idque diverfimode , nonnullis in communem Solis fuperficiem evanefeenti- bus, quibufdam in unam continuam um¬ bram redeuntibus, utriufque veluti poenitu¬ dine quandam ductis feafe invicem fepa- rantibus , ut deinde evanefcant , ex evanidis denique veluti ex fubftantia Solis ebullien¬ tes revalefeant, & in novam facularum um¬ brarumque fobolem excrefcant. Imo ea¬ dem aliquando poli unius , vel alterius diei difparitionem , iterum comparet. Verum ne quifpiam huj ufmodi vwoniw vitio oculi, aut vitri accidifle putet ; is fciat hocinipfa folari difei fuperficie , femper , & quovis diei momento in quavis Solis parte indifferenter fleri, irrefragabilem experientiam hucufque smiiitu- indubitanter do cui (Te. Qui unquam in for- fJn/cibm’ nac*kus fuforiis in ingentibus cuppis lique- f:. foriis, facturo ats vidit, is genuinas phaenomeni fo¬
laris rationes aliquo modo comprehendere poterit. Sicuti enim in huj ufmodi cuppis fuforiis undantis materiei fervor tales fubin- deaeftius voluit, ut mati cuidam igneis flu¬ ctibus agitato, undarum que yorticibus cur¬ vato haud abfimile videatur , ubi fuligines atae flammis lucidifsims j unitae , miram quandam facularum , umbrarumque vicis- fitudinem exhibent, in quorum evanefeen- tium locum aliae indentidem fuccenturien- tur; aes vero liquefaitum , quod actu fundi tur , fplendorem habet ita fplendori Solis fimilem , ut nulla alia res in natura rerum fplendorem Solis melius exhibeat. Hoc amictu deturpatum primo A.162,5. iv. A- prilis Moguntiae , & deinde variis aliis tem¬ poribus hic Romae cum Scheinero non fine non fine ftupore me obfervafle memini, figuram phaenomeni hic apponendam duxi.
Haec autem umbrarum, lucularum que phae¬ nomena nulla ratione , extra difeum fola- rem , fed ex ipfa corporis fuperficie quafl ebullire, liifce rationibus comprobatur. Ratione Primo , quia Soli five umbris variegatus, phammni five luculis corufcus , five utroque carens, Solar,s- ficuti uni loco comparet , ita toti mundo apparere compertum eft. Item quando A z novae
4
Liber I. Tars I .
novae oriuntur, aut ilice certum in folari fu- perficie locum obtinent , fit hoc ubique, tempore & loco -Solis eodem : imo anno¬ rum diverforum , dummodo temporibus fimiiibus,& in iifdem parallelis obferventur; quemadmodum ex conflanti, & concordi Galilaei , Scheineri, Malapertii, aliorumque in India , quos apud citatos vide, obfervato- rum traditione nobis innotuit, fecundo, five intervalla umbrarum , & macularum fu¬ mantur in longum five in latum , five mix- tim ; femper illae fuperficiei folari inefle re¬ pedentur : quod nequaquam, uti ex opticis patet , fieret, fi alteri extra Solem fphaerae in¬ haererent.
Dixi in definitione (panfpermia quadam refertum)eo quod Sol non fimplicis tantum lucis qualitate praeditus fit, fed & luci admi- flas habeat omnium feminalium rerum vir¬ tutes , ut , qui ab Opifice Mundano , mundi anima , & pater omnium efl conflitutus , omnium in fe virtute feminalium rationum poteflates contineret; quae uniufcujufque rei feminibus conjuncta: , rerum omnium in mundo generationem efficiunt. Nam, ut re- de Ariftoteles , Sol & homo generat homi- nenuperlucem autem, & motum folum non generat : ergo per aliquid aliud ; fcilicet per lumen tamquam per vehiculum delatum , fingulifque miftum , hunc effectum pratffat. Calorem vero praecipuum Solis inftrumen- tum nemo facile negarit,nifi qui fenfu omni privatus fuerit ; Etfi quidam perperam ve¬ lint, calorem, lumenque in aere ab aftrorum Cale ^ latione attrito generari. At fi hoc , cum la- eh attritio- do haze perpetua fit, cur noctu etiam lumen in aere non generatur, cur noctes funt frigi¬ diores diebus? Albertus quoque docuit, lu¬ men per fe non poffe calere, fed dum a Sole diffunditur, ab eo ad terram ufque pertingit, quae ea fit, quae calorem cum lumine nobis affert. Attamen fi latio aftrorum ignis par¬ ticulam deorfum trudit , cum latio femper fiat; cur femper eam particulam ignis non trudit? cur non nodu, seftate ? cur hyeme, non die? cur fub Septentrione nunquam , ut ibi faciat calorem?Sed haec figmenta, quia re¬ bus ipfis non confentiunt , acutulorum funt deliramenta. Calorem vero non efTe ex aere a latione aftrorum attrito, hinc patet; Attri- ajtid fit tio proprie ex duorum corporum folido- dttririoi rum fe contingentium , collidenticumque vehementia fit : cum ergo Sol, Luna , & aer ab invicem remotiffimi fint , aer quoque molliffimus fit, pater propofitum. Eft igitur calor perpetuus luminis comes , neque lu¬ men unquam fine calore eft , etiamfi calor aliquando fine lumine fit, cum videlicet re aliqua a lumine concalefada, ipfo abeunte ibi calor remanet. Id autem fit , quialumen omne, fed fenfibilius lumen Solis, non aliud
eft, quam ignis, corporeorum ignium ignis primus, imago empyrei, primse vique & lu¬ minis^ caloris, lux compaditfima,ignifquc
ferventifffmus, atqueardentiffimus. Radii
vero ejus funt ab eo ignes fecundi, recti, acu¬ ti , penetrantes , urentes , quafi a denfa Solis molecefluantes. Unde multi infignesPhi- . lofophi moderni fentiunt Solis corpus ex tu Tepka materia conftare omnium totius mundi s°lem'x denfiflima, ut intra cujus auguftiffimunior- ZmmIZ bem tantum fit materim conclufum , quan- mundi foli- tum tota aura mtherea per infinitam fere folidm mundante fphmrm amplitudinem eft difperfum. Effe autem denfitatem hujus corporis in fummo gradu, ex ejus calorifica vitam acri, atque adeo longo porrecta col¬ ligunt. Ignitorum enimejufdem quantita¬ tis tanto quodlibet violentius urit, & lon¬ gius , quanto eft denfius : unde plus carbo, quam flamma , plus ferrum candens , quam carbo ; ut non inconvenienter plenque ve¬ terum Orientalium , Hebraei, Arabes, dEgy- ptii, Perfie , ut in noltra Aftronomia Hiero- glyphicafufius demonftrabitur, Solem nihil aliud, qnam nvfyh, id eft , candefactum Iapi¬ dem, fymbolice, ut ejufdem molis denfita¬ tem innuerent, afierverint.
Quod autem certam materiae in corpore Solis quantitatem definimus , aequiparantes eam refiduo materia, qua, fecundum Mo¬ lem , extenfio , feu infufflatio fada eft inter aquas , & aquas/ id videtur fane requirere proportionis concinnitas, ut cujus vis im- menfum illud fpacium permeare debuit, idem tantum receperit corporis , quantum inuniverfo illo fpacio ineft. Rem nonnulli elegantiffima fane fimilitudinc mundani opificii idem apprime explicantis offen¬ dunt: Deum videlicet fapientiffimum Ar- chitedum totum mundum condidiffe, ea fere ratione, qua pueri bullas ex aqua, & fmegmate per aeris exfufflationem exci¬ tant; ita tamen, ut Deus in circumferentia limbi bullae inferioris guttam aquae retinue¬ rit. Comparatio fane pulcherrima, ad quam vel ipfe Sapiens relpexiffe videtur , dum ait i. cap. 1 1 . Quoniam tamquam momentum flate - r (E, fle efl ante te orbis terrarum-, & tamquam gut¬ ta roris antelucani, quae defeendit in terram.
Diximus in definitione Solis fupra data, corpus Solis afperum ( phyfice non mathe¬ matice rotundum, ut multi volunt. ) Quem- admodu enim T erra Athmofphaera fua con- ftans,inae quali vaporum ex halationum-que amictu cingitur ,variafque habet partium di- fpofitiones,- alibi enim denfam, alibi fubtile & tenuem , ubique varia virium qualitatum¬ que mifcella imbutam experimur; in aliis quo que, & aliis locis alia, atque alia, pro par¬ tis evaporantis natura & conditione , produ- citdta prorfus exiftimandum efl Solem py-
rofphgra.
Solis py - roftbxnt.
rofphgra fua conflare in^quali, uti ex perpe¬ tuo macularum, fumorum, nebularum, lucu- larumquein ejufdem fuperficienunc ebul¬ lientium, nunc iteru evanefcentium viciffi- tudine, irrefragabilis experientia docuit. At¬ que adeo Solare corpus ad inflar Oceani cu- jufdam ignei inperpetuo motu,& agitatione verfari , quod quidem fic agitatum pro eva¬ porantis Solaris regionis varia natura, varios quoque in Natura rerum effeftus caufare, nemo dubitabit, qui pracdifla penitius fuerit contemplatus. Efl enim omnium munda¬ norum corporum eadem ratio ; ut quod de T erra dicimus , de Sole , Luna , cazterifque. Planetis dicendum fit: diverfitas 'ineo fo- lum reperitur : quod unumquodque horum corporum, uti diverfam naturam fortitum cfl, ita diverfam quoque exfpiratas virtutis fuae fphmram fundet. Nil amplius dico : qui hrecfolis miracula penitius fuerit contem¬ platus , is haud dubie facile Cometarum in luperiorifEt heris regione nafcentium origi¬ nem videbit. Mutti quoque Philofophi, dum effeftuum quorundam infolentium abditas caufas Coelo empyreo in pluribus temere adfcribunt, plenius fibi, fi Solis hanc pyrofphceram, ejufque varios effectus confi- deraverint , fatisfa cient.
Sunt porro Solis vires lumen , & calor , & rerum femina a lumine fuo vefta , &in cor¬ pora hrec devecta , & a calore invefta, fota- que in caufa rerum, & generationis rerum omnium mifcella. Lumen enim ejus ficuti delator efl feminum rerum ; fic eorumdem efl menfura , & numerus , & fomes. Dum e- nim illuminat, totius univerfi corpora fu- biens,& ea permeans, calore comite tum fe- parat , tum congregat , purgat , & movet, ea penetrat , nutrit , augmentat , perficit , reno¬ vat , vivificat , continens omnia , contentum ab omnibus, ita ut cuncta corpora illum, uti generatorem , uti motorem, uti calefacto- rem, uti illuminatorem, uti denique vit£ da¬ torem, ejufque confervatorem expetant. Omnia enim h?c corporibus influit, indit-
Thotijjimm Corporum Ccrtejlium 5
que cum manifeflis luminis viribus , tum occultis , incorporeifque actionibus ; ut vel ad hafce admirabiles Solis qualitates Sapiens refpexifie videatur, dum dicit:
drAj? (IggyjHa; uitTttot
SnpfMtm Quod enim ab igne non pote- 1
rat exterminari ,, flatim ab exiguo Solis radio ca - lefattum tabefiebat. Vera igitur Solis iliflru- menta funt lumen , calor, femina ad eao- mnia, qu£ in mundo funt, efficienda. Ari- floteles cum lumen Soli negare non pollet, negavit calorem , &pro eo motum fubfti- tuit, dixitque Solem lumine, & motu agere <?««; in hgc inferiora ; Nos vero etiam motum Soli damus, non quod ad aerem, aut aquam, aut terram motus purtingat , fed quod Solis fit veluti quartum inflrumentum quoddam, quo tria illa, lumen, calorem, & femina, quo¬ cumque it, fecum circumferat, & Hyl^os mundos totos iis impleat, diaphana quidem corporalumine,&calore; opaca vero calo¬ re, & feminibus , calore in intimis opacorum corporum umbris veluti impugnationis te- fle relicto.
Ut autem Sol hafce vires fuas fane mira¬ biles toti corpori folari congenitas mundi corporibus aequius reftiufque communica¬ re pofTet;hinc Opifex naturg fapientiffimus eum circa proprium axem , diurno annuo¬ que fpacio ad motus diurni annuique ex¬ empla, ordinato, moveri voluit (quodpor- tentum fane ultimis hifce tem¬
poribus Lynceis Aflronomis tandem inno- , tuit) ut fic nullaparseflet, qu? tam necefia- ri£ lucis fecunda adminiflratione deflitue- retur. Cum pr^terea Solis radiofa fpecies efficaciffimafit,ne continuata caloris inten- fione terr£ officeret : Athmofph^ram ex ha¬ litibus terreflribus, & vaporibus aqueis a- ftione Solis excitatam condere voluit , ut in eo nimius reflus veluti retufus proportio¬ nali quadam caloris intenfione mundum univerfum repleret. Que omnia, ut melius intelligantur, fit.
jium.
CAPUT II.
T)e triplici Solis aitione , direQa , reflexa, &refra3a .
Uni conflet e quolibet Solis puncto verfus ter¬ ram converfo promana- reunum aliquem indivi¬ duum radium perpendi¬ cularem, quifemper re¬ flo fertur incefiu tam per Athemofph^ram, quam per aerem, uti
in arte noflra Anoclaflica docemus : Atque hanc dicimus caufam efle diverfitatis caloris in diverfis climatis: fi enim reftus fuperficiei terrene incubuerit , actionem haud dubie fortiffimam exercebit; fiin vertice inclina¬ verit , tanto efficaciorem efficiet calorem, quanto angulus, quem cum fuperficie con- ftituit , angulo reflo fuerit vicinior, Cum A 3 ver®
6 Liber I.
vero Solis Orientis, aut meridiani radius in~ ' cidens, in obj ccbi fuperficiei terreftris cor¬ pora normaliter erecta eadem prorfus ratio¬ ne cadat, qua fubfphatrareffia in medio coeli conflitutus vertice ; merito quis mirari pof- fet, cur Solis radii in hujufmodi montium, turrium , templorum, domorumque parites nec non pyramidum, columnarum que nor¬ maliter erectas fuperficies radios fuos im¬ mittens , non eumdem effectum , quemfub fphaera recta efficiat? Refpondeo , huj us ef¬ fectus caufam efle radios Solis invapiada re¬ gio ne, feuAthmofphera , refractos , qup ter¬ ram veluti indumento delicato amictam a phcebgis jaculis ita protegit , ut vehemen- tiorem eorum impetum varie pro varia ra¬ diorum obliquitate , aut dicffi Athmofphg- re raritate, denfitateque retundat , atque adeo refradtionis quantitatem caufetur ra¬ ritas, vel denfitas diaphani; hebetationem vero radiorum diaphani caufetur opacitas.
Militata bum igitur m Athmolphgra utrumque re-
(pars L
periatur, mirum non eft, fi ipfa tantum in ^thm9 radiofam Solis fphpram juris exerceat. />/>.?« Unde confequenter patet , quod fi nulla eflet Athmofphgra , normales montium crepidines , uti & omnes normaliter erectas fuperficies, eumdem prorfus calorem re¬ flexuras , quem fub (jquinociiali Sol merida- nus, & virticalis, e terra reflectit. Situs igitur obliquus facit, utSolis radius horizonti vici¬ nus in ifta Athmolphgra longum inter infi- ftat; ideoquedum humid i um vapidg {plue¬ re medium tranfic, plurimum &lucis , & vi¬ goris, ardorifque veluti obtufus, habetatuf- que deperdat. Secus fi fieret, terra affiu Solis haud dubie foret inhabitabilis; ut vel ex hoc admirabilem Dei Optimi Maximi lapien¬ dam in adminiftratione,confervationeque mundi videas, Scadmireris. Verum de hu¬ jufmodi naturtcpradigio , atque de Athmo- fph^ras utilitatibus, vi de plura in Arte noltra Anaclaftica. Ex quibus , ni fallor , patec re¬ fracti Solaris radii in terrae confervatione utilitas.
Porro cum Sol umbra terr? ex oppofito denfiflimasfemper alicubi telluris parti ob- fundat tenebras, Sc confequenter non parum
tam neceflarii luminis affiftentiam terra fentiat, ne&inhoc divinam providentiam defuifle quilpiam cavillari poflit , omnem
hunc
Thotijfimm Corporum Cadefiium
hunc luminis defectum radio veluti quo* Rf flexa lu- dam Solis reflexo rependere voluit. Dum TJumJ* en^m ^uce ^ua dnmenfa oppofita Lunx , Torpebis flellarumque corpora illuminat,illa lucem mutat, communicatam , veluti ex fpeculo quodam,
inaverfam atque nodis caligine involutam terrx faciem vibrantia , quid aliud nifi vica¬ riam quandam Solis operam cum lumine , tum calore reflexo , ita inevitabili neceffka-
te natura exigente impendunt ? Vide figu¬ ram hic appofitam in qua radiofa lux C B A tum terram , tum Lunam , & reliqua aflra percutit , quae in telluris oppofitam partem umbrofam repercufla , ibi temperato calore & lumine abfentis Solis vices agit, ibiquc pro varia communicatas virtutis mifcelia ? varios effedus producit.
CAPUT III.
Ve miro Solis opificio : item de caufis , & ejfeShbus Macularum
Facularumque J alarium.
Ytilitiu ex motu Solis.
U M Solis in mundo in¬ credibilis, & prope divi¬ na vis fit , a Sole enim omnis motus, &vita, & confervatio , & coele- flium , terreflriumque ornatus; adeo ut, quo propius contempleris, hoc plura in illo in¬ venias miracula , decere philofophum arbi¬ tror , omnes naturas thefauros rimari ad dogmata tanto miraculo congrua profe¬ renda.
Fixum igitur, ratum que fit, Soleflatuto mundi hujus terreni gubernationem longe aliam , fcilicet flatum turbulentiffimum fu¬ turum , neque terrx globum ubique habita¬ bilem, neque Athmofphasras difpofitionem, prout nunc experimur eandem ,• propter be¬ nefici Solis, & omnia vegetantis, &confer- vanris abfentiam. Quibus ex rebus mu¬ nifica divinas providentias bonitas elucet, quod huic fideri motum cum longitudinis diurnum , tum latitudinis annuum , eum- que excentricum indiderit, ut ejufmodi mo¬ tus diverfitate athmofphasra ad xquabilem mediocritatem, & humanis ufibus accom¬ modatam temperiem digeretur : hoc enim temporum, hyemis , xitatis , autumni, ac veris viciffitudines habemus , lioc curricula annorum, mermum, hebdomadum, nec non dierum tranfigimus , quorum diverfitatem unus idem que Sol fuaprxfentia , & abfentia efficit. Virtus igitur Solis terreno globo a divina providentia datur per motum loca¬ lem diurnum , & annuum , ipfius virium, facultatumque abditarum delatorem. Ne verdilfdem femper radiis Ib laribus terra fe¬ riretur , neve altera folatis corporis ad Stel¬ las converfa , pars otiari videretur ; divina lapientia ipfi Solis corpori proprios , & ab omnibus aliis diflincros motus indidit , 'dfmolTso Cfue*s fngulis ( quemadmodum ex irre- Us. fragabilibus experimentis conflat) vicenis
feptenis diebus circiter unam circa centrum proprium revolutionem conficeret , & hu~ jus converfionis beneficio quicquid lucis, quicquid virtutis continet , fucceffive tam in terram, quam univerfum C telum , adeoque fidera lingula , abundantiflime effunderet.
Et hanc quidem Solis circulationem in ter¬ rx gratiam a Conditore effie inditam , ex eo patet , quod ipfa non fimplici, fed annua cir¬ cumductione axis mobilis, circa quem prior motus deferibitur, volvatur ; quo fit, ut Sol cirsa fummitatem borealem , & depreffio nem Auflralem verfus terram vergat, nutet- quefexmenfium tempore , & ab eadem vi- ciffitudinaria polorum, axiumque mobi¬ lium apparitione fupra horizontem foia- rem, & occultatione infra eundem dever¬ gat : quam vertiginofam librationem ad uti¬ litatem quoque telluris faClam nulla ratio¬ ne dubitari debet , hinc enim fit , utper 1 3 . luflrationes, quibus totum Univerfum per- luflrat , terra uti alia , & alia femper luce fo - lari , ita alia quoque , atque alia virtute fo la¬ ri haud dubie imbuatur ,; qux varietas influ- xuum mirum quantum promavetur perpe¬ tua illa macularum , facularumque mutua conjun&lone, feparatione, abitu & reditu.
Si enim umbra Lunx in eclipfi folari tanto- D(.maci,M pere alteret tellurem , quantam alteratio- soiit rati»- nem in fublimioribus effecturum Solem credimus , qui 50. aut 60. fubinde macula¬ rum, umbrarumque tantx fubinde magni¬ tudinis, ut Lunx terrxque fuperficiem x- quare videantur, eclipfes patitur ? Cum igi¬ tur Sol nunc veluti quodam maculofo um¬ brarum tractu lugens, procedat; nuncexcuf- foluctuofo velamine totus ferenus, lucidus, placidus, & ridibundus , modo flammas, mox fuligines atras evomere videatur; certe ifla in terram diverfimode agere, effectus dif- fimiles producere, ratio docet , cum hac vi- ciffitudine,ipfam Solis lucem varient, impe¬ diant , promov eant, augeant, minuantque;
qua
8 Liber I.
qua mutata , foiarem confequenter in ter- 1 ras , & fublunaria influxum mutari ncceffe eft. H:cc autem ita fefe habere, omnium pasnefeculorum a£ba probant aftronomica. Hinc faspe annos quoldam aliis magis exo¬ ticos experimur ; quosAftrologi variis pla¬ netarum adfpeftibus, nos verius hujus fo¬ laris ph^nomeni varietati adfcribimus.Cum enim ingens ebullientium fo larium evapo¬ rationum copia congeritur, fieri nonpotefl, quin lucem & calorem , quo minus efficaci¬ ter in hasc inferiora agere poffit, vehemen- BiflorU vt- ter impediant. Certe Suetonius eo tempo- nd‘ re, quo Julius Cedar trucidabatur , circa So¬
lem longo tempore vifam veluti materiam quandam craflam , & fuliginofam tradit. Tempore quoque Juftiniani Imperatoris anno integro Sol ceu velamento quodam obfeptus adeo parum lucebat , & ita obfcu- re , ut in Lunam converfus videretur. Vide Aldovrandum lib. de prodigiis. Obferva- runt haud abfimile Solis prodigium Arabes annoHegiras 6 4. quemadmodum in Aftro- logiafua tradit Hael : quod & magna rerum defolatio fecuta eft. Apud Paulum Diaco¬ num legimus anno 790. Solenti/, dierum fpacio Ccelo maxime fereno, & defkcato ita obfcure luxifte, ut pasne tenebras mundo offunderet. Quam obfcuritatem ingens quoque Cometa fecutus eft. Cornelius Genfma in fua Cofmo critica tradit anno 17 69. Solis difeum veluti fanguineo colore offufum toti Europa: multorum dierum fpa¬ cio comparuifle: quod phoenomenon, &c Cometa & civiles commotiones fecutte funt. Anno denique 1627. paulo ante bel¬ lum Suecicum , totius anni decurfu, difeus
Tars L
folaris ingenti macularam ebullitione coo¬ pertus, tum a m e in Germania, tum a noftro Scheinero Roma: fuit obfervatus. Qtue omnia fi Aftronomi diligenter notarent, for- fan ex hujufmodi phaenomenis adeffedtus fublunares comparatis, noya aftrologia, multo vulgari illa planetaria certior , condi poffet.In Luna Cy fatus nofter Athmofphg- ram quoque five vaporam exhalationem, in eclipfi Solis anni 1628. ipfo natalis Domini¬ ci die notavit. Non dubito idem in reliquis planetarum globis contingere , qui uti cen¬ tra a centro univerfi diverla , ita & diverfas exhalationum fphasras conftituunt. Ex qui¬ bus quidem ni fallor. Cometarum cum fu- pra tum infra Lunam accenforum , nova- rumque Stellarum genefis manifefte patet.
Multa hoc loco circa modum , quo Sol eas- cometarum teriqueplanet? fuarum exhalationum fphg- or‘ia- ras fundant, 8tquomodo inde Cometae nafei poffint; adducere pofiem. Verum cum non fempei prudentis fit, omnia ea quae circa particulares tam infolentium effedtuum ra¬ tiones infinitis modis variabiles contingere poffunt , temere effutire , hinc didtorum phaenomenorum caufam hic duntaxat mtokov infinuare volui, aliis commenta re¬ licturus; fed & alibi forfan de hifce fufius noftram opinionem aperiemus, ubi hofce noftros difeurfus non difplicuiffe intellexe¬ rimus . Vides igitur quanta ex hoc novo ,
& noviffimis temporibus invento phaeno- meno , arcanorum in Philofophia feges , quam uber campus pateat. Verum ne nam tantum obiter dixifie videamur, naturam,
& efficientiam , qua ratione haec omnia per calorem fiant , jam reftat ut dicamus.
CAPUT IV.
T>e lumine lunari aliarummie Stellarum-:,
T major in hoc munda¬ no opificio rerum , effe¬ ctuumque varietas elu- cefceret , voluit divina providentia complura in hoc mundo corpora , fin- gula variis, diverfifque qualitatibus imbuta conftituere , ut haec fecundis Solis Radiis impraegnata , femi¬ numque miftura per lucis folaris veluti re¬ flexum radium in terram delata , ibidem novas generandarum rerum combinationes molirentur. Ut vero hac commodius fie¬ ret , Lunam circa terram , & planetas circa Solem tanquam centrum converti voluit, ut acceptos a Sole radios in terram commo¬ dius funderent. Quoniam vero didta cor¬
pora Solis fulgores non duntaxas fuperficie stellarum tenus , fed & medullitus in fe hauriunt , & rff*' nativa fua proprietate tingunt ; fit, ut fe- qualitatum minales Soli concreatas virtutes perlucidos ojkndmt. radios in dicta corpora propagatas , ibi cum planetarum , casterorumque fideram virtu¬ te feminali cuique peculiari miftas , tum per radium reflexum in terram, tum per dire- £tum refraftumque in athmofphaeram di- verfimode agentes, diverfos quoque, eof- que innumerabiles effeffus juxta terra: , fi- militer quadam refertae , difpofi-
tionem, capacitatemque producant. Quod autem tinctura ifta ita fefe habeat , ex ipfo- rumdiverfiflimis coloratis lucibus, uti Sa¬ turni plumbea, Martis ignea, Veneris ar¬ gentea, Io vis clara, &ferena patet: quam
colo-
Tara o- 'ihereaqua?
Luna
rmttnXbjjk
facies.
fhotifims Corarum fcekjilum
colorum Varietatem a luce Solis non ede, ex co conficitur. Si enim a Sole provenirent, eodem tempore fimili colore omnes plane¬ tae imbuerentur, & uno mutato omnes mu¬ tarentur. Neque ex medio provenire inde patet , quod finguli fuas tincturas in omni loco ,fitu, & tempore fervant : unde exinfi-, tis ipforum coloribus advenientem Solis lu¬ cem infici, atque inde in terram, uti dictum eft, una cum finis qualitatibus Juxta Pro- nunciatum 3. reverberari , & fic tandem di- verfimode infici eadem (nonfiecus ac raclii fo lares in vitra diverfimode colorata diver- fiasin planis, in qua: incidunt, luces caufimt ) omnino fatundem eft. Htec autem in terras influentia variatur ex acceflii ipforum, &re- cefiu tam ad Solem, quam ad terram , nec non vario fitu cumrefpectu Cceli, tum ho¬ rizontis* terreni , fupra quem refraftione radiorum illapforum in medio humido pro- portionaliter procedentium , varias quoque qualitatum modificationes caufari , nemo dubitari debet. Hinc ne nimia radiorum folarium ceftus vehementia Terra clifiol ve¬ retur, Terram quandamdEtheteam ut cum Plutarcho loquar. Lunam ,veluti aquofum quoddam corpus innumeris virtutibus pro¬ ditum Soli contra pofuit, cujus refrigerio radii fracti, attemperati , propriifque fcecun- di feminibus telluri communicari , tibi no¬ vam fobolem, foetum que aufpicarentur. Ha¬ bent autem lt£c duo corpora , tellus noftras, & setherea illa lunaris terra , magnam ad fe fimilitudinem , qua altera alteramfovet,& fibi invicem favent , & influxus, quibus ipf?, & utriufque partes tum vivant, tum confer- ferventur, tum alterentur; quin & maria no-
Itraad Luno afpe.ctus varie commoveri, non indiget teftimonio, utpote,qiio nihil tritius',
H^c autem omnia minime fieri pollent, nifi maxima inter eam, & noftratia intercederet fympathia. LJc autem fympathia non nifi in magnaconfiftit mm4 virium , tum adtionii convenientia ; virium autem 'convenien¬ tia , non nifi in e dentio fimulitudine con- i illi t , cum pro ratione cftcntke rei Vires in- fint; &ab ea proveniant, &pro ratidnevi- rium actiones quoque edantur necefle fit.
Cum enim Luna co rpus fit afperu , & tulluri &£*le fo noftre prorfus fimile , denfum & opacum; c0,'i’,isLm'h illud folares radios nonfolum perfedte im¬ bibit, fed & mutua virium communicatione imbibitos,ad nos refledtibne vero idem fem- per influxus edet , fapientiffimus Archite¬ ctus illam ea arte fabricatus eft, ut inoquali afpetu terram menftruo fpacio refpiceret,& pro diverfo fitu ala quoque atque alia actio¬ nis fuo intenfione eandem feriret, atque in¬ de pro naturo indigentia generationes re¬ rum promoveret. Diximus Lunam efie cor¬ pus afperum, & prorfus fimile telluri; quia ex obfervationibus variis a Lynceis Philo- fophis faftis notatum eft , in Luna nefcio quid montofum , vatopofumque; quemad¬ modum te fequens experientia docebit.
Experimentum Thmomeni Lunaris.
LUna plena melioris notae tubum A- ftronomicum accipe , quem ferena no- £te,& aere vaporibus vacuo in Lunam plenam primo,deinde in Lunam, aliis temporibus diriges; &, mirum didtu! invebies miram quandam Luna’ , ex umbris, & luculis conflatam faciem , nort
B
iO Liber I.
fecus ac de Sole in procedentibus diximus: hocfolum difcrimine, quod facule , & ma¬ culae in Sole funt perpetuo inconftantes;in Lunavero perpetuo Ubi ipfis fimiies, & im¬ motae : diceres te mare quoddam immenfos ■ terrarum tractus allambens intueri. Videas hic in medio lucido veluti in Oceano quo¬ dam longe lateque circumfufas infulas : vi¬ deas alicubi etiam veluti lacunas quafdam umbrofas , ex quarum centro fulgentiffimi radii diffundantur : notabis quoque in ex- Lun« ft- tremo Lunaris difci limbo nefcio quid , tre- oesmira. mulum } fumofam diceres exhalationem , quam & inde multi Lyncei cceleftis terra; Athmofphxram vocant. In eodem limbo non fine admiratione intueberis, indicho-
Pars I.
torna prxfertim Luna , veluti proruptos quofdam fcopulos,& concatenatorum mon¬ tium ordines. Qux omnia quemadmodum Neapolitanus quidam Artifex , & nos- hic Romx , excellentiffimis tubis non femel obfervavimus hac figura exhibemus. Ex quibus obfervationibus inter fe rite collatis, nihil aliud inferre pqfiumus, nifi Lunam tel¬ luri noftrx prorfus fimilem, corpus videli¬ cet ex aqua, & terra ccelefti conftitutum, innumeris latentium feminum praeditum facultatibus , quae Solis radiis miftx , in ter¬ ra eam rerum multitudinem producant, quam quotidie quidem miramur; nemo ta¬ men miflionis rationem facile animo con¬ cipiat.
Lutu afipi- xugnfaties.
Luccm autcm illam vehementem in ra¬ dios diffidam, nihil aliud putamus efle,quam politiffimam eminentioris lunaris partis fu- perficiem ; radios Solis prae exteris partibus vehementius reflectentem. Si nos elfemus in Lunari corpore / dicerem profecto, ait i Ul¬ morum montium, cujufmodi funt Alpium , Pyrenaeorum ,’ Andium , Caucafi inacceffa juga, perpetua nive glacieque tedta, fimi¬ lem ad nos in Lunari globo conflitutos lu¬ cem reflexura. Dici enim vix poteft quam intenfam hujufmodi lucem ex fe reflectant , quemadmodum anno 1638. dum Aetnam luftrarem in Calabriae montibus vieinifque circumfufis infulis non fine voluptate me obfervaffe memini. Elie autem eminentio- rem Lunaris corporis partem , umbra cir- cumfufa fatis declarat. Sed hxc funt noftrx conjecturat, qnibus fi quifpiam aliquid me¬
lius attulerit , ei haud gravate nos fubfcri- pturos pollicemur. Verum; cum dehifce, & fimilibus in noftro Mundo Magnetico de hujufmodi Magnetifmo Solis, Lunx , & ter- rx tradbaverimus , & in noftro Mundo fub- terraneo exprofeffo tradtemus;eocuriofum ledtorem remittimus.
Porro Planetx reliqui acceptos quoque Solis radios pro fux naturx conditione mo¬ dificant , eifquerefufis corpori terreno fuas virtutes impertiunt. Nam omne paene lu- menSoli acceptum referunt, quodin terras remittunt , non ut fpecula terla , & polita / fed ut Luna , ut Venus, J uppiter , Saturnus, & alia lacunofa corpora a Sole illuftrata. Dixi, lacunofa corpora, quia experientia Lynceorum docuit , planetarum corpora minime polita; fed maxime afpera , divifa, confragofa , variis maculis & umbris detur-
pata.
pata, & confequenter heterogenea; naturas efle; quam effc&uum neceflario maxima confequitur diverfitas, Jovis fidus fubfe- quenti figura Bononia; anno 1643. depre- henfum ad me tran fmiferunt Lyncei. Satur-
Talis eft vifus Juppiter Bononiae, anno 1643. die 15". 1 6. 17. 18. 19. hora fere 4. civili ab accafu.
11
in locis rgi fivetri- ut figura docet : qua; omnia variam aftrorum compofitionis mifcellam docent. Figuras memoratorum planetarum hic apponendas duxi.
Talis vero die z8. 2,9. 31. Odtob. & 7. 1 o. 1 1 . 1 3 . Novemb. eadem hora.
Thotijfimm Corporum Codeftmm
nus quoque multis corporis figura; vifus eft ,
Saturnusjverd hac figura vifus eft.
Ex quo phaenomeno luculenter apparet, ilellarum corpora non perfecte fphaerica , nec lucida ex fe, fed afpera , inaequalia , con- fragofa,- & veluti altera quaedam terrae coele¬ bs; qua; dum lucem Solis imbibunt , ean¬ dem variis virtutibus imbutam, ad nostranf- verberant in fines certos ab Authore naturae intentos. Et fic liquet omnem ccdeftem lu¬ cem ex tota univerfitate orbi terreno quo¬ cumque tandem modo imperitam , efle So¬ larem, five immediatam ab ipfo Sole, five per radium rectum, &refra£tum; five mediatam per ftellas , per radium fcilicet reflexum. Hanc quidem in ratione luminis multo efTe imbecilliorem illa, in ratione tamen virtutis activa; aliquid peculiare ex proprietate ftel- la; fecum devehere , quafi certo conflat ; ut vel hinc ccelefrium influentiarum fcaturi- ginem aliquam aguofcas. Nam diuturna ex¬ perientia compertum eft, Solem oreientem cum Ardturo tempeftates , cum Aquila ni¬ ves, cum Andromeda tempus turbidum , cum Afellis fubitas aeris perturbationes , imbres, tonitrua, cum Caneferenitatem,
St calorem, cum Hercule ventos , cum Hya¬ dibus pluvias, cum aliis alias qualitates aeri impreflas movere : quod cumfemper flatu¬ ris anni temporibus contingere videamus, certe in planetas vagabundos , & aliam aliam que virium fuarum modificationem in alio & alio loco obtinentes , fola caufa con¬ jici non debet. Ergo in Solem, & quidem im eam Solis partem , feu fuperficiem , quae Certorum annuo motu circa proprium globi fui axem f eundam circumducta , ftellse cuidam fimilitudine f3™Zi » quadam natur* cum parte illa folari illi ob- eft Sol circx verfa opponitur. Unde mirum non efl, in- axem fr0' finitam influxuum varietatem, qusve in- genio humano comprehendi nulla ratione poflit, in haec inferiora deduci, uri partes ftellarum cum partibus alia & alia virtute imbutis combinanti patebit. Unde aliam virtutem in perigaeis,aliam in apogaeis, aliam in mediis longitudinibus, in aliis Zodiaci locis confjitutos planetas obtinere, nemo dubitare debet, & nos id fufius in noftra ’ Aflrologia hierophyfica declarabimus.
B 2
G A-
II
Liber 1 . Tars I.
CAPUT V.
De Igne , <& noctilucis corporibus , & produBione caloris in mundo .
UCE cceleili perpenfa jam ad lucem terrenam, Ignem inquam , defcen- damus, videamufq. quid is fit? Ariftoteles 5'. To- picor. tres ejus fpecies conftituit, his verbis:
i $ 'Sbv er iCjsi tzv OTfos,*s7S£pi|3'«p 'Otia <u Cj
, ji, <pui , t&?a> oyjf/f wv; Sv. Non eft una fpecies ignis : aliud enim J pe cie eji antrax ( carbo ) flamma, Cfl lux , unumquodque eorum ignis exi- ftens. Tres has fpecies ignis ante Ariftote- lem Plato in Tim®o , &poft eum ejus di- fcipulus Theophraftus confirmavit ; qu® tamen fpecies igni fublunari nulla ratione convenire poffunt. Si enim ignis Anthrax fit, erit accenfus ; fi accenfus , lucebit ; fi lu¬ ceat, inferiora fimul , & fuperiora illumina¬ bit ; atque una cum hac illuminatione ae¬ rem femper calefaciet : quae omnia expe¬ rientiis reclamant. Patet ergo ignem fublu- nirem non effe carbonem. Neque flamma effe poteft : fi enim flamma fit elementu i- gnis, calefacit; fi calefacit,incendit; fi incen¬ dit, comburit, ac defiruit; fedh®c omnia noftro elementari igni nequaquam conve¬ niunt ; ergo non eft flamma. Neque lux di¬ ci poteft; fi enim luceret, lumen ederet, & nos illuminaret, imonodtu, abfenteSole maxime is fefe monflraret : fed h®c omnia fenfibus repugnant ; ergo fub concavo Lu¬ nas nullus ignis eft hujus , quem Ariftoteles defcripfit , conditionis , fed ex confuetudi- ne tantum, eum, ignem appellare videtur, fcilicet, fubtiliffimam aeris partem. De hoc ioitur igne , cum non fit corpus lucidum , nequaquam tractamus , fed de igne noftro culihari , quem Ariftot. s^ou (tmv,
venti ficciaccenfionem, alii fumum arden¬ tem vocant : fi igitur fumus eft ; ergo ex hu- mido ; fi ex humido, & calido; ergo miftum; ergo minime fimplex , neque confequenter elementum effe poteft. Alius ergo in natu¬ ra rerum ignis defignari debet , quem nos in praecedentibus innuimus, eum que in Mun¬ do noftro fubterraneo fufms declarabimus. Ignis igitur nofter ufualis nihil aliud eft, quam aer ex vehementi duorum corporum collifione accenfus, cujus ardore combufti- bilis materi® fomes arreptus in flammam abit , flamma luce fua omnia undequaque illuftrat; atque hoc eft lucidum illud cor¬ pus igneum fublunate in tenebris commo¬ rantibus unicum folatium , Sol domefticus.
noctium , atque tenebrarum illuminator,
Solis, & Lun® vicarius non minus quam ce¬ teri ignes enarrati neceflarius , cuj us lumen uti coelefti lumini homogeneum , ita iifdem quoque qualitatibus pollet.
Quomodo autem is in natura exiftat, quo¬ modo producatur, & intereat , jam dicen¬ dum ell.
Dicendum eft igitur primo, aerem in ma¬ ximam raritatem deducium tandem igne- fcere: rarefcit autem motu, motus autem fit collifione duorum corporum , vel ludia contrariorum, quam antiperiftafim vocant.
Priori modo ignis e filicibus elicitur , rota¬ rum vehementi , continuoque motu cale- fcentium axes accenft comburuntur.' Hac
arte quidam America po¬ puli e duo¬ bus lignis ca- lidis,&ficcis, quorum ti¬ num intra al¬ terius flflu- ram tamdiu circumagi¬ tur , donec flamma con¬ cipiat, & pre- ter hanc , nullam alia ignis elicien¬ di norunt ra¬ tionem, ex¬ perimento , ni fallor , a dicta rotaru confragra- tione dodti.
Idem ignis attritione ligni lauri , & heder® excitatur tefte Plinio : antiperiftafi vero etiam accen¬ ditur , & fic plerafque igneas in aere impref- fiones fieri videmus. Hinc ignis fatui por¬ tenta, capr® faltantes , fidera cadentia, Ca- ftor& Pollux, fimiliaque, de quibus vide Meteorologos. Tanto autem aer facilius in- _ flammatur, quanto fubtilior. Hinc in An- dium Peruvi® & Chiles montibus toto ter- montibus rarum orbe altiffimis, aer adeo fubtiliseft, c'
ut nemo fere illos impune, & fine fpiritus defectu tranfeat : tantum quoque aer ibi ad inflammationem difpofitionem habet, ut vel tenui motu , & halitu inflammetur. Vi¬ deas
rPhotijfimtwi Corpomm Coekfilum.
deas non infrequenter viatores in hifce montibus totos igneos , equos quoque & jumenta ore naribufque flammas vomen¬ tes : qute paradoxa merito alicui videri pof- fent , nifi aR* P. Alplionfo 'Dualle Procura¬ tore Provincia; Chilenfis Societatis Jefu o- culato tefte, utpote qui illud iter per Andes aliquoties confecerat, id oretenus dum haec fcribo p radente, confirmata haberem. Quo¬ rum quidem alia ratio non eft , nifi quod ex pingui, & vifcofo tam hominum , quam ju¬ mentorum halitu , fudoreque fubtiliffimo aeri connato* &per motum attrito fub tilia- toque facillime fequatur accenfio , atque inflammatio * non fecus ac in fuprema re¬ gione aeris ventorum vi agitati impulfu, igneas impreffiones heri videmus. Verum de admirabili horum montium natura & proprietate ex profeffo in Mundo noftro Quomodo liibterraneo tractamus. Verum una hic dif-
tdor tgmj- fj cultas maxime nos torquet : qua ratione
que annuo- .11. i , x t
ite lignorum videlicet calor producatur attritione ligno-
producat. rum , aut lapidum. Quidam volunt eum produci calore virtuali in mixto latente; fed hoc dici nequit* cum aliquando ex mixto fumme frigido producatur, calor quoque ille virtualis ignem, accidens videlicet fub- ftantiam attingere nequeat. Nonnulli vo¬ lunt folam raritatem, quam motus caufet in corpore attrito ; videmus enim corpora quo folidiora funt c reteris partibus calorem ma¬ jorem edere, ut Chalybs magis quam ligna;
& lapides quo duriores, eo ad ignem produ¬ cendum aptiores : nullaque alia de caufa hoc contingit, nifi quod inter haec aer ma¬ gis attritus & rarior fit : quod non accidit per folam compreffionem , quafolum fubti- iiorredditur, condenfaturque , fed & per ve- hementum impulfum , quo una pars vehe¬ menter propellitur & alteri condenfatur , unde deinde pars propulfa, ob vacui fugam tanto impetu aliam partem , ut illam calefa¬ ciat, attrahit. Porro facilius elicitur ignis in angulis, quam in medio lapidis, quia nem¬ pe certior eft idus & magis determinatus ; vel quiafacilius rarefcit, vel quia minor pars interponitur. Quia tamen difficile eft con¬ cipere quomodo attritio , qua; eft motus lo¬ calis, pofitive calorem producat , & rari¬ tas ad calorem fequens effective calorem caufet : non enim fufficit dicere calorem habere connexionem & proportionem cum raritate, cum ille fecundum quofdam inve¬ niatur in coelis fine raritate, & in fub lunari¬ bus fit caloris effectus : atque ad eo haec fen- tentia non fufficere videtur. Non defunt qui velint, indemotum localem caufare calo¬ rem, quod eo medio partes minus calidae & ficcae diftrahuntur, relidis calidioribus & ficcioribus , in quibus proinde intenfior ca¬ lor deprehenditur, produciturque , & per
3
quas in corpus contiguum tranfmittitur. Quoties enim duo corpora folida fibi invi¬ cem occurrunt media latione, quo magis ap¬ proximantur, eo magis atteritur aer interce- ptus,hoc eft , magis fegregantur &c expellun¬ tur partes illius craftiores & adventitia;, ter¬ rae nempe & aqus*& peregrina; impreffiones utpote magis denfg, magis impediunt occur- fum illorum corporum , & fortius ab illis impelluntur, & detruduntur, relidis inte- rim purioribus & defaecatioribus partibus aeris , in quibus viget calor , prope fiummus natura fua, & fi aliquid caloris ab extrinfecis impreffionibus fublatum fuerit, illis remo¬ tis , inflatum priftinum a propria formaper naturalem emanationem le reducunt , & fic ablatis impedimentis intense percipietur calor in his partibus purioribus. At in cor¬ poribus ipfis localiter motis fimilis calor, & nonnunquam ignis producitur. V eram nos relidis hifce fententiis, dicimus primo, ignem non produci ex partibus aeris , fed ex lapidis , feu ligni ficci fub flantia , & confe- quenter caufam efficientem aeris non effe naturam , fed vel immediate Authorem na¬ tura;, vel lumen ccelefte,motu locali, attri¬ tione partium, elongatione & raritate difpo- fitive concurrentibus. Videmus enim ex una parte , media attritione lapidis duri ad tenuiffimas partes ipfius fubftantia redada ignem generari : ex alia parte nullam effie f uffi cientem , proximam , & principalem ta¬ lis generationis caufam : non enim aer, ut ex didis patet: non corpus attritum, alioquin appeteret fui deftrudionem , &fubftantia- liter pro duceret aliquodfibi diffimile, quod caufefublunari determinata; repugnat: non tandem motus localis, raritas, denfitas; cum paulo ante oftenfum fit eas difpofitive tan¬ tum concurrere. Ergo per lumen ccelefte.
Fit autem difpo fi tio tali modo primo motu locali , & impulfa attritorum corporum il¬ lorum attenuatur fubftantia. Deinde atte¬ nuatione forma vel omnino corrumpitur ; eo quod cum tam parva , tenui , & fubtili materia confervari nequeat ; vel ita debili¬ tatur, ut proprias qualitates in fuo effe am¬ plius confervare non valeat. Tandem ma- Mottm p teria illa , vel fpoliata forma , vel cum forma duBionis jam debili, ratione ficcitatis, & caloris exlor>s‘ ignis prtedominio remanentis , majorem habet difpofitionem ad ignem , quam ad quodcunque aliud ; ideo in tali difpofitione pofita a cceleftium corporum luminibus for¬ ma ignis introducitur. Quamvis etiam dici poffit attritionem caufare calorem per di- ftantiam majorem inter partes vel aeris , vel alterius corporis , per negationem indiftan- tix a partibus corporis continentis magis in¬ ter fe diftantibus , & ad illius exigentiam vel aDeo , vel a cceleftium corporum lumine in
B 3 eodem '
Liber I.
eodem aere immediate raritatem , & me¬ diante illo raritatem, aliquando tamen e- tiam ab ipfo aere produci ; quando fcilicet aer primo rarefcit , & calorem primo conci¬ pit ; ut dum fagitta proj echi calorem conci¬ pit, &ignefcit ab aere fcilicet inftrumenta- liter concurrente. Patet igitur, attritionem non alio modo calorem producere, quam . quia ex naturali connexione cum calore & ficcitate, movet ad illius exigentiam vel caufam proximam naturalem , ii invenitur, vel lumen: raritatem autem, pofito quod fit qualitas, non poife per fe producere calo¬ rem. Secunda namque qualitas ex prima¬ rum qualitatum mixtione refultans , primas producere nequit; fed ad calorem produ¬ ctum naturaliter fequitur. Sed luec fufius forfan quam par erat difcuflimus. Quare ad ignem noftrum revertamur : quem ii paulo attentius confideremus, plurafane in eo ma- jgnif pro- xima admiratione digna repedemus. Primo pnetates. , enjm ;n f]ammam abiens Solis vicariam o- peram nobis prarifat, omnes tenebras luce iua difpellendo. Secundo, flamma nihil per¬ manens, fed mere fucceflivum ens efl, pene fingulis momentis in fublunaris mundi u- fum, ut pereat innovatur, ut movetur pe¬ xit , & non fecus ac fluvius , tefle Ariftotele, femper idem & diverfus perpetuo nafcitur , rlmmcL & interit. Unde & lux quoque cum in fieri, /«SL. & confervari a partibus flamma: dependeat, fucceflivaeft, & perpetuo evanefcit. Atque hoc ita efle ipfefumus, v.g. cereorum offen¬ dit , qui cum ex flamma originem fuam ha¬ beat, fumo avolante, & materia flamma: quoque avolabit. Cum ergo flamma ejuf- dem femper fere magnitudinis permaneat, fi aliunde aliquid ex illa avolet, aliunde re- folvi debet : fuccedit ergo perpetuo.
Corollaria de Flamma,
|3 Atet ex dictis, ad flamma: productionem L folum calorem fufficere; nihil autem in flammam refolvi pofle , quod in vapores , & exhalationes non fit refolubile ipfa expe¬ rientia docet. Cum enim partes flamma: fibi perpetuo fuccedant, debet id, quod in flam¬ mam refolvitur, efle tale, ut partes ipfius femper poflint aliis alite fuccedere , & perdi¬ tas flamma: partes r eflaurare. Quo d autem non poteft in vapores, & exhalationes re¬ folvi, ejus utique partes neque poliunt fur- fum evolare, neque locum pereuntium flam¬ ma: partium occupare; unde aurum, & me¬ talla reliqua, flammae productioni ob ficci-
!P ars I.
tatem non ferviunt. Igitur hurniditatem res, ut inflammentur, habeant oportet, neque quamvis hurniditatem , fed pinguem, olegi- nofam, vifcidam , qualis in oleis quibufdam,
& quintis eflentifs. Calor quoque ad fiam- nott dat“r mcc productionem neceflarius efl; , cum fine illo nulla rarcfactio , fine rarefactione nulla levitas corporis, fine levitate nulla flamma: in fuperna afcenfio poflibilis fit; un de riden¬ di funt, qui flammam frigidam dari pofle ri¬ dicule afferunt.
Patet fecundo, converfionem rei in flam- mamnonfubftantialem, fed accidentalem tJthmnm. tantum mutationem efle, cum luec materia tmoefi. feprorfus eodem modo ad flammam habeat, ut aqua ad glaciem, qua: etfi divcrfe videan¬ tur, non tamen nifi una aqua: eflentia efl ac. cidentaliter diverfa. Idem dicendum efl de oleo, fulfure, cera, fevo, aliifque combu- ffibilibus. Sed dices difparem efferationem: fi quidem glaciem in aquam refolvi, non ve¬ ro flammam in materiam inflammabilem.
Sed nego aflumptum ; pofle enim flammam Flmwn. in ceram , & fimile quid tale denuo reduci , irrefragabiles Chimicorum experientiae do¬ cent , quae T utiam in metallum , unde pro¬ diit, Mercurium avolantem, ceruflam, & minium in plumbum, undeprodiere, redu¬ cant. Novi & ego fecretum admirabile, quo ^udor a ex inflammata: rei combuflione relictus ci nis fibi reflituatur ; ita ex vegetabilium ci¬ neribus vegetabilia reflaurari arte chimica pofluht, cujus mentionem in arte Magneti- ac facimus , & multis experimentis , tum in Magia lucis & umbrae , tum in Mundo no- ffrofubterraneo, falem ex plantis erutum, feminatumque plantam ex qua fal produ¬ ctus eflfatione ejufdem reproduci denjon- flramus. Liquet ergo argumentum.
Patet tertio, extindlionem flammr (qua: vel contraria: fibi aqua: , fupereffufione, vel flatu, ventorumque impetu, velfuffocatio- ne, aliifque modis fit) nil aliud efle, quam cellationem a produdlione ignis per me¬ dium: efl enim lux veluti caloris quaedam fpecies, qua: pro diverfitate complexionum rerum mille modisoculos occupare poteft.
Quod nifi concedatur, nullaratio confingi poteft, cur lux mutet coloris, fi fatura af¬ fulgeat? cur colores lucem mutent, fi con¬ fundantur? cur vitra colorata tingant? Ut horum ratio aflignetur, fub eodem genere proximo ponenda funt lux & calor , de qui¬ bus fufius infequentibus. Sed jam ad Ani¬ malium luminoforum naturam nos confe¬ ramus.
C A-
* Thotijjimum Suhlimarittm .
*5
CAPUT VI.
'*■ ! )
T)e cPhotijmo Animalium .
Seu
De lumine e Animalibus concreato.
§. I. De Lumine Cincindelarum.
Incindela , Graecis mp-
Kunuts,hitf*'sr^vi fiooy 5s?wi5p,60
rniaTi AdeftBs^h.e.animalvo- ) labile in tenebris lucens. Ab Hefy chio Cantharis dicitur iStxMMmiiMiw Teus w- xafSag} t, lucens no£tu cantharis, ex quo multi e fcarabaeorum ge¬ nere illud ede arbitrati funt, Varrinus in luo jLcxico KitfffllUftf ontctm tiip om'cu> <patW7i{ ivyyoi domefticas lampades vocat. Latini eam nuncCincindelam, nunc nitedulam, nunc nitelam , fubinde luculam , aut luciolam vocant; infectum eft, noctu lucens , eftque duplicis generis vnjfo, hoc eft pennatum, & ;Vefcriptio *rfsiof fme pennis. Caput a fuprema parte immitia. ceu cucujj0 quodam clypei inverfi , & in¬ cumbentis formam habente totum contegi- tur,fufci,ut vagina: coloris : capitellum ejus parvum nigerrimum in duo tuberbula di- fpofitum, ceu gagatis colore ocellos ; al¬ vum habet annulofam multis fegmentis di- vifam, in cujus extremo guttula; dure ignis inftar pellucida: , fed e lucido igneo ad viri¬ de ,feufubc£eruleum tendentes, qualis non- nunquam fiam nue eft ex fulphure incenfo color. Confpiciuntur tunc maxime, cum alvo compreflo humor ille diaphanus ad extremum alvi vergit. Supina , pectoreque vel potius alvo elata ignis inftar lucet. Non fatis diligenter hoc confiderafte videtur Pli¬ nius, & qui cum ipfofentiunt , mox pen¬ narum hiatu cincindelam relucere , nunc compreflo inumbrari opinantes. Ego dum Melitae degerem , & ingentem ibi nodtu lu¬ centium deprehenderem multitudinem , magnum earum collegi numerum , ut & na¬ turam earum obfervarem , & lucis hujuf modi animata: originem penitius ferutarer : notavique , animalculum voluntario, ut ita dicam, motu nunc retrahere, nunc ejicere lucidam illam materiam/ prout amici, aut inimici praefentsiam prcefentiebat; nam vel¬ licatum laceffitumque retrahebat, & poft paululum temporis retro tractam ^'produ¬ cebat materiam , tum autem vel maxime, cum plures c incindela:, fine lampades flmul ponerentur, quafl ambitiofa lucis gloria ge- ftiens , fuperba lucentis humoris ornamen¬
ta vel maxime exercebat ; diceres ipfam , ut afpiceretur, ambire. Neque natura in tam mira luminis projectione otiofa cenferi de¬ bet. Primo quidem rufticis tempus maturi- mtura mi-, tatis hordei, & ultima: fationis , quo milium nimJ otiof* & panicum feri folet, indicat:, de quibus fiffifj pulchrefane more fuo Plinius: Jam Vergi- Us. lias inquit, in coelo notabiles catervas fecerat , non tamen his contenta terjeftres fecit alias v eluti vociferans: cur caelum intuearis agricola , cur fi - der a quaeras rujlice ? jam te breviore fomno pre¬ munt nobles : Ecce tibi inter herbas tuas fpargo- peculiares ftellas , eafque vefpere cgj ab opere dis¬ jungenti ofl endo , ac ne pojfis praeterire miraculo, follicito; vide fine ut fulgor igni fimilis alarum comprejfu tegatur, fecumque lucem habeat , &. noctem ? Baptifta quoque Mantuanus de iis canit :
His tandem /ludiis gyemem tranfegimusillam,.
Ver rediit, jam filva viret, jam vinea frondet.
Jam /picata Ceres, jam cogitat hordea meffor :
Splen didulis jam nocte volant Lampyrides alis .
Prteterea cum a multis animalibus in e-Cw hmhs fcam quaeratur , nullo alio inerme animalcu- pteditffni. Ium munimine, nifi hac luce natura inftrux- ifle videtur; hac enim ignea facula , quibuf- dam inimica, v eluti clypeo quodam obje¬ cto , dum ignem putant, hoftes abfterret , & a venando abaeftere cogit. N e vero ab inimi¬ cis quorundam animalium in efcam eam quaerentium infidiis luce propria prodatur, horum infidias non alio armorum genere, quam voluntaria lucis 1 abductione eludit:
Adeo utfibiipfi fimul & lucerna fit in tene¬ bris , qua inoffenfo pede currat . & lorica contra lioftes. Quam oppofite fane hifce ver- fibus defcripfit infignis quidam Poeta hujus temporis.
! Tantula nolle volans volucris micat aere tantum Ardenti fimilis f cienti lice ; quam puer olim Aquales inter metuebam tangere, ne me Vrcret , infirma e/l aetas cum nefeia rerum ,
Quae quoniam noctu lucet, cognomen adepta e/l:
Aut idcenja nitet , quoniam v eluti ignea lampas ;
Caufa j it una licet , nomen non eft tamen unum.
Haec modo fumma petens commotis emicat alis,
Rurfus & ad duitis fulvum decus aurea condit ,
'me procul fugiens levis igne corvfcat.
Et
‘fliid JitlltX
timindeU.
Cur pifces i notu lu¬ ceant.
ofireacea
lux.
gruca nocti¬ luca Emeri¬ tana. 1
t 6 Liber I .
Et qmciinque volat fecum fua lumina geftat. Lumina quce tenehras arcent , quae flamma tem¬ nunt:
Nuncvelut ohjequiofa videntibus advolat atque Fit magis atque propinquam margis fcintillat , & ante
Ora minuta velut candentis frufiula ferri.
Ex quo rapta Jovi Stygio Proferpina-, namque Una fuit comitum ; veterem mutat i figuram Quaerit adhuc dominivejligia , omnuvluflrat.
Qusrirur igitur, qui iit ille fplendor,quas- naffi lux ; quomodo animaleuiis hifce fit in- dira? Arifto teles in opufculo de feris , ut feri- bit Philathasus , polita terfiqueexaere&a- qua concreta corpora ede apta ad producen¬ dum fulgorem , led non ad mittendum lu¬ cem aderit, ideo animalia noctiluca perpo¬ lita, dum volant aerem terunt & fulgent; at gemmae & diaphana perpolita apta iunt ad fulgorem. Nos omiffis hujufmodi opinio¬ nibus dicimus noctilucas Nitedulas, lumen hoc intrinfecum & connatum, quo & vi¬ deant, & videantur, a provida natura ob di¬ ctos fines fibi habere; non feeusac putrida ligna, fquamas pifeium ; lumenque illud in¬ genitum habent ab igne. Nam hujufmodi animalcula , cum exfanguia fint , & frigidif- fimus,igne«b partes, five calor circa digeftio- nis locum a natura concentratus, ibi vim lucendi acquirit animali necefiariam. Idem in Pifcibus fieri videmus, quibus infrigido degentibus elemento natura providet fqa- masduriflimas, vifeofas, terreltrefque par¬ tes ignea quadam vi ad naturae calorem cor¬ roborandum confervandumque pollentes. In lignis autem putridis igneus calor cum humido aereo 4d extremitates colligitur. Docet autem experientia, quod pleri que pifces , tum potiflimum vero Lucius , Go¬ bio, Ramapifcatrix,tumoftreacea, &cru- ftacea, cum reliqua maris foboles, in tene¬ bris vim lucendi obtinent , & oftreas in loco obfcuro pofitat , putrefaChnque , tantum de fe fubinde lumen fundunt , ut caufis rerum ignaris merito prodigiofa videri pofiint. Sunt & Dactyli , oftreacei generis , qui vel inanibus triti lumen vel Uti fcintillas quaf- dam ex fe fpargunt ; quemadmodum Meli- 'tas, in Sicilia, Calabria, & Liguftici maris oris non fine admiratione a pifcatoribus , & nautis inflruftoribus me obfervafie memi¬ ni. Sed de miris, quce huj us lucis beneficio fieri po fiunt , confule Magiam lucis & um¬ bras., ubi ex profeffo ex hilce mira deduci- ■ mus. Scribit Herrera, in nova Hifpania in ' montibus Guatimalenfibus quoddam Eru¬ cte genus reperiri , quod nemo impune ob veneni virulentiam contredfcet ; unde , luce ventri ej us innata veluti lampade quadam , viatores monet , omnibus remis velifque devicandu , quod tam exitiali luce corufcat.
‘Pars 1.
Experientia liquoris Cincindelawm.
C E D hoc loco omittere non poflum ea, ^ qux multi Libi fpondent de liquoribus Cincindelarum miracula. Sunt, qui hunc liquorem aliis milium in feriben dis litteris adhibent , quas nemo, nifi nqfte legere pof- fit, & intonebris ; imagines quoque in pa¬ rietibus depingunt, quas ortu folis abfeon- di; occidente vero apparere volunt. Qui¬ dam ita praeparant nodtilucum humorem : accipiunt lignum falicis putrefactum, , & Noctilucam, quae omnia fimul commifeent cum ovorum albumine , ac ea miftuta utun¬ tur: alii w/Iopam liquorem fieri putant ex omnibus putrefeentibus , candore, luce ac perfpicuitate fumma conflantibus. Porca materiam Nitedulas lucidam feparatam in porphyretico lapide tritam quindecim die- mm fub equino fimo vitro inclufam condit, deinde addito nonnihil bydrargyri per a- lembicum delbillat elfentiam, quam ipfe pu¬ tat vitrea phiala inclufam totam domum il- luftrare. Nugae nugarum. Quomodo enim humor ille toties mutatus, coagulatus, fixa- tus , circulatus , putrefactus , diftillatus , & edacilfimo illo Mercurio miflus in priflina fua puritate confervari poffit, non video. Sunt has inanium Agyrtarum & Circumfo¬ raneorum j adtationes. Ego ut veritatem rei detegerem,certe fumma diligentia omnium periculum faciens fingula probavi, fed ne quidem, unam guttulam humoris vel ex 5-0. exprimere potui , imo hunc pauxillum hu¬ morem mox ab animalculofeparatum, una cum eodem interire , ac vix ullum lucis fui veftigitjm relinquere cOmperi : humorem quoque non nifi eo in loco in quo eum na¬ tura ob certos fines abdidit lucis velligia , prati) ere obfervavi , extra vero locum fibi connaturalem penitus interire.Si igitur fim- plex humor ille feparatus vix effectum ali- cujus lucis praedet , quanto minorem effe¬ ctum credemus proelliturum tot miflioni- bus depravatum , & a primigen ia natura fua tot alterationibus detortum? Falfa igitur funt omnia,quas de pifcibus noctu capiendis lucentis humoris beneficio nugatur Wec- kerus ; falfa quas de illuminandis domibus fingit contra naturas principia Porta. Cum enim lux hujufmodi, quemadmodum ex- perientianos docuit, a voluntario animalis motu dependeat , certe deficiente animali , humorem quoque deficere neceflarium eft. Aliter tamen judicamus de pifeium fquam- mis, & fragmentis cancrorum, oftreorum- que putridis; haec enim ad miraproducenda aptam fefe materiam prasbere pofllmt, ut in Magia lucis &: umbras videbitur.
C A-
Liquor luci *• ites.
/
ty
Vhotifmus «Aquatilium.
C A P 11 ‘T VIL
T>e Thotifmo Aquatilium*
Seu
rDe luce mirifica quorumdam , qua in aquis natales habent .
Holades, &8olenes,ma- rinae fo bolis germina e teftaceoru genere, quos quidam Dactylos non¬ nulli Cappas longas, alii Canales vocant, laxis in- clufi tophaceis , vitam humore falfuginofo me¬ rent. Hifce natura humorem adeo lucen¬ tem indidit, ut, quemadmodum fcpc ex¬ perientia comperi , in tenebris nonfecusac ign is fulgeant.Meminit ho rum Plinius hifce verbis: Solenibus natura in tenebris remoto lu¬ mine, alio fulgore clarere dedit , £2 hoc humore incitato lucere in ore mandentium , lucere in ma¬ nibus , atque in folo , atque in vefte decidentibus guttis ; ut procul dubio pateat fucci illam naturam effe , quam miremur etiam in corpore. Certe qui Mirum ex- rem non vidit, aegre induci poterit, ut q ure Utentis bit- errantur, vera elle credat: ego experimen- mrifo tum verillimum comperi : humor fiquidem afpergillo in tenebrofum aerem difperfus, mox igneam quali pluviam oltendit,manus, veftefque , &c quicquid lucentis humoris glutine inficitur, non minus ac fcintillis, flammifque corufcum reddit. Si quis laridi accenfi guttas cadentes unquam viderit , ha- fce luculas facile fibi imaginari poterit. Hu¬ jus porro Iplen doris caufam glutinofo Sole- nisfuccoafcribit Rondeletius ; nos verius dicimus caufam hujus luminis efle humo¬ rem glutinofum diaphanum ex natura fua lucidum, ob certos fines a natura hifce ani¬ malibus inditum , ea fere ratione, qua tena¬ cia pleraque , & veluti glutine compaTa , laevia, aequalia, & perpolita, atque ob id relucentia videmus, ut de Cincindelis dixi¬ mus : Nam hichumor iis non alia de caufa, nifi ad vitae necefiaria conquirenda , inditus videtur, ut in fequenti §. videbitur.
§. L Ide Photifmo Sulmonis marini
ALiud maris portentum hic occurrit , quod etfi omnium ex fanguium fere vi- lilfimum, & defpicatilfimum fit , luce tamen fibi innata non parum nobilitaris acquirit.
Vocant id alii Pulmonem marinum, quidam Urticam, quod verenda manufque uredine quadam occulta mirum in modum afficiat.
Hujus animalis , five Zoophyti humorem humori Dariylis inexiftenti adeo fimilem reperi, ur nullus fere effectus illo , qui non hoc quoque exhiberi poffit. Mirum tamen elt, quod humorhujusPulmonis virgis ni¬ gris, vel quibufeumque aliis rebus illitus, eas non fecus ac ignem corufcas in tenebris exhibeat : cujus experimentum primum ad Aquas Marrias juxta Marfiliam vulgo Mar- tegue comperi, & deinde idem quoque Bel- lonium obfervaffe memini , ait enim virgas, baculofque inunftos noctu facium accenfa- rum more lucem vibrare. Unde collegi in omnibus fere pifeibus hujus humoris con¬ genita fibi lucecorufci veftigia effe, aepo- tiffimum in mollibus cruftaceis , teftaceis.
Cur vero natura haec animalia illo lumine cur ustura imbuere voluerit,hanc caufam elle arbitror, «**«»<* <*«-
1 t • r 1 • mala Luce
quod cum ut plurimum ea in 'fundo maris dicaverit. haereant, faxifque adhaereant , fundus au¬ tem maris ma-xime fit tenebro fus , ita ut U- rinatores eum radiis folaribus in multis locis nulla ratione attingi polfe affirment, ne ani¬ malia in perpetuis tenebris haerentia frultra a natura oculis iaftructa viderentur; hunc ipfis vifeofum humorem mentita luce im¬ butum natura tribuit , ut ej us beneficio, ceu lampade quadam iis connata, & pabulum quaererent, & lucis, tenebrarum que emif- fione voluntaria boliium infidias facilius e~ ludentia, ac fic in neceflariis fine fuo non. dellituerentur.
C
CAPUT.
Liber I. Pars I.
iS
C A P Q T VIII.
De Photifmo Lapidum,
De Lapide Dhenggite , [eu cPhofpboro minerali.
NVENTUM non ita pri¬ dem in agro Bononienfi foflile quoddam , quod certa ratione praepara¬ tum, lucique expolitum , eam ita imbibit, ita tena¬ citer eam fibi incorporat, ut fi loco tenebro fo cx theca depromptum exponatur , conceptam lucem conferva- tarnque non fecus ac -vivos carbones, non fine intuentium admiratione , diffundat. Et quamvis infignis ille Fortunius Licetus in fuo de Litheofphoro libello , cum in folo a- gro Bononienfi reperiri dicat, ego tamen huius quoque mincrae apudTolpham, St in loco, ubi lapides aluminis, vulgo Alum e- diRocca, fodere folent, haud obfcura in¬ dicia reperi; quae Bononienfi qualitatibus sipu lapi- prorfus fimilis eft. Eft enim hujufmodi fof- du Ummi- file maffi quaedam Gypfo fulphureo feleni- tK' tica multum Arfenici, Antimonii, Chalcan-
ti admiftum habens, Se gypfum quidem calx, in quam facillime refolvitur; graveolentia fulphur; diaphaneitasfelenitim ; vis caudi¬ ca, & pfilotrica , feu pilorum deterfiva , ar- fenicum ; antimonium ad vomitus concita- tiva facultas; chalcantum denique morda¬ citas fatisfuperque demonftrant; qui effe¬ ctus in Bononienfi quoque inelfe reperiun- tur. Ita autem ad lucem imbibendam prae- r, ,pamio paratur. Lapis, vel integer, fi purus lit & ejus ai lu- melioris notae , in furnulo ad id conftructo 'bZium' caminatur , vel fi impuriore , partes admiftas habeat, in polii nem tenuiffimum redadtus, ovorum albumine , vel etiam aqua commu¬ ni , a quibufdam etiam oleo lini in unam maflam redigitur , qua: fi pofc primam cal- cinationem, lucem non conceperit; toties hujufmodi calcinatio repetenda eft , donec optatum effedtum coni aquaris , quem efflo- refeentite quaedam minutiffimi roris grana referentes , quas ad fuper aciem fudare vide¬ tur, Se in quibus maxime virtus lucis conce¬ ptiva, fine alterius rei permiflionc reficiet, fignificajat. Hac igitur ratione praeparatus lapis , feriniis quibufdam , fine arculis ad id praeparatis imponitur : fi itaque fuffratum lucis fplendorem Amicis offendere defide- rvtomoio res , lapidem cum theca Solis diurno fplen- indude»- t]ori > yel fi Sol non fulgeat, diurna: luci , aut dm- etiam crefpufculinx , necnon fi noctu , igni valido facibufque accenfis expones (ex om¬
nibus enimhifce lucem attrahere, ac infc derivare potefl, etficum proportione qua¬ dam , ita ut quo lux fuerit eminentior , tan¬ to copiofiori , efficaciorique lumine lapis quoque in tenebris corufcaturusfit) luci ex- pofitos lapides aliquantilper, putaquadran- ^ntetm- tem horae, ad perfectius Se intimius fotu- poniuuex- ram lucis infe concipiendam theca claufos , £oncn<li- in obfcurum mox deferes, apertoque feri- nio, videbis illos, lucem non fecus ac car¬ bones accenfos de fe diffundere ; qua: tamen non perpetuo durat, fed pro bonitate lapi- £««>» «#- dis , aut concepta lucis abundantia nunc [LchL plus, nunc minus durat, qua: tamen duratio fmamt. horam nunquam , nifi denuo luci exponan¬ tur, excedere folet. Sed paulatim virtute flaccefcente extinguitur; experientia tamen docet , ipfum claufain tenebris pyxide diu¬ tius lumen conceptum confervare. Nota quoque , hanc vim lucis conceptivam in la¬ pide hoc non permanere;fed veluti effeetam cum tempore non fecus ac Magnetis inter- mori, ubi videlicet vis ipfa per halitus igneos fubtiliffimofque calci admiff os exfpiraverit.
Hujus igitur lapidis prpdigiofi fpectacu- Varia va- la, uti maximam apud Philofophos excita- 0^' runt admirationem, ita animos quoque mul- PLIU. torum lllaluce fua mirabili , ad tam rari effe¬ ctus caufam omni ftudio inquirendam ve¬ hementer accenderunt; unde quidem, uti in rebus novis Seraris fieri folet, varia: emer- ferunt variorum opiniones. Alii quidem, cum viderent hoc lumen inclufum pyxide ferri ad locum tenebrofum , Se ibidem con- fervari fine ulla a corpore lucido dependen¬ tia , lumen corpus effe exiftimarunt, contra quam communis Philofophorum Schola fentiat, Se lapidem trahere lucem ea ratione, qua Naphta ignem , Se Magnes ferrum tra¬ here folent. Quidam voluerunt, lumen in hoc lapide cceleitis Se ignex fubft antix qua¬ litatem effe, Se non fecus ac omnia aliaNo- dtiluca, inobfcuro lucere. Nonnulli lapi¬ dem a lumine ambiente accendi, fecundum particulas atomas , in quas aflidue refolvi volunt ; alii alia commifcuntur.
Sed omnes has adductas rationes Se cau¬ las frivolas elfe , fallaces, nulloque veritatis fundamento inniti ex fequentibus patebit.
Et contra primam quidem fententiam ita concludo ; fi enim ideo hoc lumen corpus edet, quod feparato loco a lucido corpore
/
Tbotlfmus
tonfervari poffit ; non effiet ratio, cur idem de lumine & calore in ferro candente dici «on deberet, cum non fecus ac lux in lapi¬ de noftro abfente Sole , ita & calor lumen¬ que in ferro candente , caufa abfente , id eft igne extincto , confervarialiquandiu poffit: fed nemo Philofophorum hucufque calo¬ rem & lumen in ferro ab igne productum corpora dixit : ergo falfa eft lententia, ergo non eft eflentialis luminis prtefertim fecun- darifcujufmodi harc noftra lux eft, a luci¬ do corpore dependentia, ita ut remoto cor¬ pore luminofo , non aliquandiu remaneat lux fecundaria; fed fubitb intermoriatur;' hoc enim contra manifeftam experientiam eft: notamus enim ad nivium Solifque afpe- dtum italucem nos imbibere , ut locum um- brofum ingreffi acci reddamur ob fpecies luminis oculo imprefias. Secundo feque- retur , etiam Magneticam vim corpus effie ,- fi quidem transferri poteft ex Magnete in ferrum & ibi remanere , etiam deftrufto Magnete, caufa qualitatis prodiiffirice ; & confequenter omnes qualitates; quod quam ablurdum llt , quis non videt ? Ad alteram fententiat partem nego , hunc lapidem ea ratione lucem trahere ; qua Magnes fer¬ rum, aut Naphta ignem ; Cum nulla in hac operatione interveniat attractio. Magnes enim prreterquam quod ferrum alteret pro- xm mhit ducendo in ipfo qualitatem , qute fe bono lucem, m fuo perfectivo conjungere poffit , etiam certa ratione id difponendo fttuat , quo¬ rum nihil in hac luminis communicatione contingit ; neque enim lapis alteratione locomotiva hac luminis fufceptione incita¬ tur , neque ullum etiam certum ficum in ordine ad aliud acquirit ; fed fe mere paffi- ve ad lucem recipiendam habet; ergo ne¬ que ulla ratione dici debet , hunc lapidem lucem , quemadmodum naphtha ignem trahere ; cum diverfa utriufque ratio ftt ; neque enim naphta , proprie ignem trahit ,- Quomodo ^fed ignis dum vaporolam Sphtetam , quam Trtheregdi~ Naphta continua exfpiratione fua pingui & tatur. inflammabiii fundat , attingit, totum iftum
bituminofum vaporem tanquam medium inflammationi aptiffimum , quafi in mo¬ mento accendit , & ftc ignem trahere vide¬ tur. Naphta igitur ignem non trahit, nec ignis Naphtam , ut vulgus putat; fed ignis adNaplitam , tanquam pabulum longe gra- tiffimum, quantum poteft., fe propagando, accurrit. Non fecus ac fi poft extincfam candelam fumo exhalanti , quantumvis ab ellychnio remoto , candelam aliam accen- fam admoveamus , ftatim fumum iftum ac- cenfumfepaulatim propagando , candelam extindtam denub accendere videmus : hac ratione fulgura quoque & pleraque meteo- ra ignita, ut virga; , quas ftellas cadentes
'naphtct
ignem.
Lapidim. 1 9
vulgus nominat, quos tamen Magnetifmo carent, accendi folent: verum hanc ope¬ rationem pulchre quoque demonftrat ex¬ perimentum, quod alibi de fulgure per va¬ porem quintte ellentire vini accenfum exhi¬ bendo , propofuimus. Patet igitur nullam in lucis conceptione lapidi noftro propriam aftionem Magneticam intervenire. Quo¬ modo igitur lux in hoclapide imbibita con¬ fervetur, aut quinam hujus prodigii vera fit ratio , jam reftat ut videamus. Ac primo quidem nego , hanc lucem efle qualitatem a coelefti quadam fubftantia in lapidem de¬ rivatam ; cum quomodo litec qualitas ex fe incorruptibilis defcendens, lucem in lapi¬ de noftro , non nifi exiguo tempore duran¬ tem producat ?, aut quomodo accenfus in aitomas particulas continuo fine maxima inconvenientia, & naturalium virium re¬ pugnantia refolvi poffit , difpicere nulla ra¬ tione valeam,- quo: omnia libenter hic fu- fius oftenderem , nift id egregie , ac per¬ quam erudite in fuo Litheofphoro praefti- tiffet, quem fupra citavi, Fortunius Lice- tus. Dico itaque, lumen in lapide noftro produ&um , nonejufdem effie rationis cum lumine in Noctilucis, ut multi Philofopho¬ rum perperam fentiunt, refulgente; Siqui- dem lumen in Noctilucis , ut in quercu pu- ^ '
trida , cincindelis , oculis felium , capitibus pifcium quorumdam, oftreis putribus, mu¬ core navium, fimilibufque, non a corpore luminofo producitur, led omnia didta lu¬ cem propriam , non fecus ac ipfi carbunculi propriam , ac teri que lapides pretiofi , ad certos f nes a natura infitam , qua in tenebris fulgeant, habent; quod de lumine lapidis noftri non nifi ab extrinfeco fibi communi- ,cato dici neutiquam poteft. Iterum lumen in noctilucis cum fubj ecto , cui inhaeret, pe¬ rennat; fecus dicendum de lumine noftri lapidis , quodfimul acacquifitum eft , non multo poft tempore paulatim extinffcum , in cliaos fuum relabitur, Ut igitur genuina ratio hujus luminis detur; Suppono Pri¬ mo, aerem a Sole illuminatum , vapore quodam fubtiliffimo & luci concipienda: aptiffimo refertiffimum effie. Secundo, la¬ pidem noftrum per calcinationem , exco- etionemque ab terreftrium fordium mi (cel¬ la ita purificari, ut attenuata rarefactaque ipfius fubftantia craffiori denfiorique, per pororum apertionem aptiffimum corpus concipiendis vaporibus lumine qualicun¬ que perfufis , quibus aer praffiente lucido corpore , vel igne , aut S ole pfeniffimo fca- teat, reddatur. His igitur ita fuppofitis, cum poris per calcinationem apertis , lapis nofterficcitate fua bibula vapidum illud lu¬ cis foetura gravidum , naturaliter appetat, atque non fecus aeffipongia vicinum hu~
C z morem.
yimvislu-
mnis.
20
Liber I. LLars Z.
morem, Magnes albus, fpodium, fimilia- que gypfeas natura: corpora , labia madefa¬ cta, carnes, aliafquehumidiorisfub flantia: res attrahat; fit, ut vapidum illud, lucejam informatum a lapide fitibundo attractum , inibi intra poros recipiatur , ibi que aCtuaii frigiditate lapidis cogatur, arcteque cum propriis partibus tenuioribus , & obfalinitri copiam tranfluftribus, magifque perfpicuis copulatum , in unum corpus lucidum coa- lefcat, Cum vero vapidum illud illumina¬ tum lapidi adjunCtum , a calce, cuipermi- ftum eit, 'facile confumatur, lumen quoque, cujus dictum vapidum veluti vehiculum quoddam eft, una cum vapido deftrui , ne- ceffe eft. Et ne quifpiam , omnem calcem hanc proprietatem habere exiftimet , ille fciat, milturam hujus lapidis ejufmodi effe, ut cum vapido ex fua quoque parte ad lu¬ cem concipiendam concurrat , pb Antimo-
nii & Salinitri mifturam , quas in aliis locum non habent atque hatc quidem mea circa di¬ cti lapidis naturam opinio.
Confe&arium.
E' X dictis fcquitur, qua ratione multa ea- que admiratione digniffima fpectacula, hujus foffilis ope, qute ob ratitatem fuam non minimum inter Magise naturalis facra- mentalocum obtineant, in tenebris exhi¬ beri poflint; v- g. Chriftum Dominum pia- gis fulgentem, Paradifi gloriam, calce ju x- luminar* ta Sciographicas regulas difpoflta; oculos u^d^°/e animalium fulgentes: utftatimin tenebris invifibilia , mox vifibilia reddantur , atque innumera alia, quse quivis pro ingeniifuifa- gacitate excogitare poterit, vide de ufu hu¬ jus lapidis Magiam lucis & umbrae
C APU T IX.
cDe lucis proprietatibus ‘ CASI/.
AM obftrufam,&recon- ditam lucis naturam in¬ venio, ut quo plus in ea pro vehifentio, tanto me majoribus tenebris in¬ volvi videam : Nyctico¬ racis tamen inftar oculos aperio ut quantum fragili ingenio compe¬ tit , aliquem faltem lucis radium fuftineam. Notandum igitur, lucem varie confiderari poffe , vel prout eft in corpore lucido prius, deinde prout ab eo diffunditur , mox prout in medio recipitur. Denique ut in paflo , feu ultimo terminante fpectatur.
Prima itaque lucis proprietas eft, quod fit intima corpori lucido, ita ut ei nihil conjun¬ ctius effe poffit , cumque fit cj us proprietas, & illius forma , fubj actum , gratum, pul¬ chrum, utile, commendatione, imo & ad¬ miratione digniffimum efficit, idque tanta virtute inftruit , ut ctetera quoque illumina¬ re poffit : unde omnium q ualitatum puriffi- ma, effieaciffima, nulla Corporum foeditate polluta, omnium dives, nulliufque indiga, cum omnes colores, odores, fapores, imo &quatuor primas qualitates virtute conti¬ neat, invincibilis, & indomita, cum nulla caligo fit , quam non diffipet , nec tanta di- ftantia, quam non fui diffufionefuperet, ne¬ que ullum agens creatum , quod eam de- ftruere poffet, neque contrarium habet pro¬ prie fumptum : quapropter facillime qua- quaverfum diaphanis dominatur corpori¬
bus , per univerfas mundi plagas fuum exer¬ cens imperium.
Prout autem conftderatur ad extra lux, fe ipfam abfque ulla fui diminutione rebus communicat , in momento fe diffundens ra¬ dio non tortuofo , vel fmuofo , fed recta , & breviffima linea , ad effectum brevius attin¬ gendum a natura inftituta : quam quidem agendi rationem omnia agentia naturalia ar- mulari videntur, ut pofteavidebitur.Quan- to autem defeendit inferius, tanto plurese- mittit radios, cujus conus fit in ipfa luce vel¬ uti fronte ; bafis autem in medio , vel obje¬ cto illuftrato , adeoque ut quaquaverfum radii diffundantur , ficuti centrum, feu pun¬ itum , aut centrum circuli in totam circum¬ ferentiam innumeris lineis uniformiter dif- formi illuminatione diffunditur, ut poftea declarabitur.
Prout vero lux recipitur in medio, con- ftateam omnes medii particulas illuftrare, ac veluti informes animare. In medio quo¬ que fubinde aut reflectitur , aut refringitur, de quibus fuse in Arte Anacamptica, & Ana- claftica tractatum reperies : prout vero in fuo termino fpectatur , hanc proprietatem habet, ut corpora quantumvis opaca, aut etiam ex parte diaphana , perfpicua reddat , a tenebris , difcufla caligine, liberet, omnes colores manifeftet , quos fine luce emitti nulla ratione poffe experientia nos docet : imo non colores tantum , fed & rerum ma¬ gnitudinem , figuram , numerum, motum.
'Photijffmo 'DifqwfitG,
quietem, unitatem, afperitatem, Levitatem, acumen , squalitatem, insquafitatem, fi- hiilitudinem , diffimilitudinem,'extenfio- nem, propinquitatem, di Hiantiam , fitum, c[ivifionein,pulchritudinein,tiirpitudifTein, opacitatem , &r diaphanitatem , tempus a- ctionum , &patTionum oftendit. Inter alias tamen proprietates diftufio illius per me¬ dium adeo admirabilis eft , ut fenfu quodam M ra ha* prsdita videatur nam cum in corpora irici- fucuitits in tiin tliaphana quafi per cognata, fetabun- diapbctitif. dam fefe infinuat, eaque & penetrat, ctqua- quaverfum permeat , ea tota hilaritatelua,
& fecunditate replens veluti Miniat. Opa¬ ca vero objecta quafi natura: fus contraria , ceu indignatione quadam avertatur, & quafi eatetigifleipfampceniteat ab eis refiiit illi- co, cognata repetit, & potius frangi eligit , quam hoftili dilparatoque conjungi conlor- tio. Si vero aliquid occurrat alicubi in opa¬ co foramen , per illud fefe praecipitans ela- bitur , & veluti hac fuga gloriabunda latius, atque amplius , quam foramen contraria paite fe oftentans , tenebrarum regno illu¬ dere videtur; verbo, tanto lumen fefe am¬ plificandi tenetur defiderio, ut, quoquo mo¬ do potefi;, id faciat, imo in angultiffima qu£- queforamina fefe colligere non dedignatur, dummodo per illa in amplius fe tundat; trans enim foramina quaecumque, quanta- cumque , & qualiacumque tranfire non in¬ dignatur , & trans ea maj us quam in forami-
21
ne, & latius fefe oftendere, remanere tamen ibi dedignatur. Si quis obftrudto foramine id carceri mancipare nitatur, rem omnis car- 1 ceris, & repaguli impatientem hocipfo lu¬ men retineret. Si quis vero ingenue agens tranfitum per quodcumque foramen prae¬ buerit, tunc intra filluram benigne feinfi- nuahdo, i n p erfedtifli mam omnium orbicu¬ larem fcilicet figuram magnifice fe expan¬ dendo quanto perfedionis amore teneatur, palam oftentat. Neque tamen in ullo fora¬ minum tranfitu conftringitur, aut denfatur, etfi lucidius ibidem , etfi multum a forami¬ ne femotum, dilatatumque rarius, hocipfo indicans vires fuas fonti viciniores etfe tor¬ tiores, dum quanto foramini propius , tan¬ to illuminet vivacius , etfianguftius, majori vero digretfu latius quidem illuminat ; fed languidius, quafi inter angi portus fiflura- rum foraminumque (lr ictum , co a relatu m- que, vires, & robur afium at ; dilatatum ve¬ ro, feu in diverfa abiens, cliftrida difunita- que virtute evadat imbecillius. Tanto au¬ tem rarefeit amplius, quanto remotius a fonte fuo difceflerit, ira ut tandem veluti ni¬ toris proprii oblitum cum umbra conju¬ gium ineat, & tandem contrariis tenebra¬ rum filiis locum cedat. Vifa igitur w.SEfoos» lucis natura , &mirificis in rerum Univerfo lufibus, nunc ad particulares ejufJem dotes explicandas calamum convertamus.
CAPUT X.
De natura , & efficientia Luminis in mundo [uhlunari> ejufque caufalL
tatibus , fcholaftka difijuifetio.
§. I. De neceffitate Luminis.
UMEN neceflarioexi- ftere , fuppofita rerum natura, neque efie ex eo¬ rum genere entium , qug contingentem habent exiftentiam , communis fapientum opinio eft, at¬ que hifce inductionibus probatur. Inter vi- fibilia maxime locum habent corpora colo¬ rata, quae videri nequeunt, nifipergenefim fuarum imaginum in medio, earumdemque ad oculos tranfmifiionem; funt enim he fpe- cies in medio, ficuti actus in fubj edo, & tor¬ ni a quaedam in materiafua : cum vero actus activorum non fiant , nifi in fubjecto difpo- fito, & fornice non nifi in materia determi¬
nate ad eas appropriata producantur , ac proinde colorum colorato rumque imagines in medio proximam quamdam dilpofitio- nemfubjedi, in quo fiunt , & infunt , requi¬ rant ; erit haec ultima forma, & difpofitio in actum vifibilium imaginum fpecies, formaf- que educens, nihil aliud, nifi lumen, Lu¬ men igitur mundo ita neceflarium eft, ut li¬ ne eo conftftere nequeat : praefertim quod ftdera in haec inferiora non agant , nifi lumi¬ ne calorifico, omnis autem generatio rerum calore, fecundo, illo radiorum coeieftium profluvio inferioribus communicato, perfi¬ ciantur, patetmundum fine lumine confi- flere non pofle. Neceflarium igitur mund© Lumen eft.
C
3
§. II
Duplex per- fpicuum.
TrtecipHuin anitlogittmn quii fit. i
2 2 /.
1 I f. De finali caufii Luminis.
'O Inalis Luminis caufa alia eft communis, alia propria : communis triplex eft, Deus, Mundus, Homo: Deus ad quem tamquam ad ultimum finem coordinata funt omnia, cujufque gratia quaecumque fe¬ cundum naturam agunt, agunt orrtnia:Mun- dus, ad cujus ornatum , ceperfectionem lu¬ men a natura inftitutum eft, fine quo nec *»*/*©- dici poliet, nec debita fibi perfectio¬ ne gaudere. Homo denique, qui cum finis ftt , Philofopho tefte , rerum omnium, finis quoque luminis dicendus eft, cujus natura¬ lis appetitus , eft intelligere , &fcire omnia. Cum haec autem fine fenfibus , potiflimum fine vifus minifterio non poffideantur, ad multas rerum differentias , & ad res intime cognofcendas , neceflarium prorsus illud lumen fuit.Propria caufa finalis triplex quo¬ que eft, Calor, Color, Lux. Calor omnium generationum audior , ad cujus genefim nil nifi lumen inftitutem videtur, unde re£te Philofophus »*/« etp%t<p -JfcsTizb , Solem prin¬ cipium generativum vocat, genefefque re¬ rum fub lunarium non nifi a Solis calore ad nos accedentes calores fieri credi dit. Color vero, ad cujusfpeciei actu vifibilis produ¬ ctionem lumen folum a natura datum eft, ut paulo ante demonftratum fuit : tum deni¬ que lux, feu corpus lucidum , cujus viden¬ di gratia lumen eft veluti fpecies quaedam repraefentativa, cujus lumen ceu inftrumen- tum quoddam ad calorem in inferioribus producendum defervit.
f. III. De caula materiali Luminis.
p Lato caufam luminis materialem vo- luit efle W /paris xssrcWfMVM mvtm riv no/retov, tt, vafra, 7st 7 zu Hor/sM ed/Mt ra , lucis fubj cetum efie totum mundum, & omnia ejus corpora ; Ariftoteles vero 9®rs< cJtUp ■JAuh Snu j)d<pav w t&S-' o , id eft, luminis materialem cau¬
fam efle perfpicuum, ut perfpicuume Utra¬ que bona eft. Quae tamen ut intelligantur, notandum eft : Perfpicuorum duo genera efle, perfpicuum indeterminatum, uti om¬ nia diaphana: & perfpicuum terminatum, ut funt omnia opaca , & colorata corpora ; Illud perfpicuitatem in omnibus partibus extimis, & intimis; hoc in extima tantum fuperficie eorundem corporum admittit perfpicuitatem, intimus , hujus extimus acius; utriufque illius lumen eft. Luminum ergo materia proxima eft corpus perfpi- ciium, in quo genere analogo praecipuum analogatum eft perfpicuum diaphanum, ut aer, aqua, vitrum , & id generis, quae lumen intrinfecus admittunt ; minus praecipuum
!Pdrs I.
analogatum eft perfpicuum JAapamv , ut Lu¬ na, terra, miftum, coloratum, & alia, quae lumen accipiunt in fola fuperficie, in qua folam habent perfpicuitatem ab externo diaphano genitam , fi quidem omnis natura ejus eft efl entiasprocreatrix , qualis ipfa eft, quemadmodum fapienter lib. 3 . phyficor. tradit Ariftoteles.
L IV. De caufa formali Luminis.
Um fubftantia; praeter alia in eo difle- rant ab accidentibus quod illae quiddi- tative ; haec autem per additamentum fub- jedti definiantur; fit, ut genus, quod in de¬ finitione fubftan tiaram defignat materiam , in definitione accidentium defignet for¬ mam. Cum vero accidentia fint actus, defor¬ ma fubj ecti fui , lumenque fpeciale fit aedus & forma perfpicui corporis, ne quis obji¬ ciat, formae formam efle in eodem cenfu; praemittimus, accidentia, quae omnia funt formae partium , erga fuam materiam efle proprias formas totius a filiolis appellatas , quae funt eorumdem caulae generica; ; ut ni¬ hil aliud fit quaerere formalem caufam acci¬ dentis, quam genus, ad quod reducatur vel¬ uti fpecies, qua nimirum ex genere fuo lu¬ men eft forma , nec aliam caufam formalem, phyficam habet, quam feipfim. Nam cum rerum omnium fuprema genera ad fubftan- tiam, & accidens revocentur , lumen non efle fubftan tiam , fed accidens, ac proinde formam phyficam , hifce argumentis mani- feftum faciemus.
I. Omne quod a luce , vel lucido forma- liter oritur, ficutalbedo , & album, id omne eft accidens: At a luce formaliter produci¬ tur lumen ; ergo lumen non eft fubftantia-, fed accidens : fi enim a luce produceretur fubftantia, ageret ultra vires fuas , procreans quidfe ipfa perfectius , quod eft abfurdum : ergo lumen accidens eft, non fubftantia.
II. Quod ad eft, velabeft fine fubjefti corruptione, eft accidens; lumen aeri, per- fpicuoque adeft & abeft fine ejufdem corru¬ ptione : ergo lumen eft imago lucis, fpecief- que vifibilis rei lucidae; at imago facultati cognitrici repraefentans objeftum non eft fubftantia, fed accidens: ergo.
III. Quod remitti, & intendi poteft , accidens eft; lumen intendi, ac remitti po¬ teft tum ad condenfionem, rarefactionem- que fubjccti perfpicui , tum ad vicinitatem diftantiamque lucidi, a quo producitur, tum ad majorem , minoremque perfectionem opaci corporis cum perfpicuo corporerergo.
I V. Quod advenitenti in a£tu, accidens eft , non autem forma fubftantialis : lumen advenit aetheri, aeri, aliifque peifpicuis cor¬ poribus, quae funt entia in actu : ergo.
V. Finis
♦
Vhotijhorum
V. Finis & terminus aketationis , qua; fit eodem manente fubj ecto , non eft rorma fubftantialis , fed accidens: lumen eft finis illimunationis , qus eft alteratio faftainter tenebras, &lucem eodem manente fubj efto perfpico ; ergo. Cum vero lumen non fit quantitas, neque relatio, neque actio , ne- ceflario in categoria; qualitatis album adferi- betur , & quidem in tertio genere qualitatis conftitutum ; atque ex earum paflibiiium qualitatem cenfueft, qua; pallio nem effi¬ ciunt in fenfu. Formalem igitur caufam lu¬ minis allignavimus, quod ex genere fuoi- pfum fit accidens , & forma phyfica. Side caufa formali metaphyfica ageretur, dicere¬ mus illam elfe, qus in difinitione metaphy¬ fica luminis habet locum differentiae
V. De caufa efficiente Luminis.
Aufa itaque luminis princeps, totalis, & adaequata, & principium, quod lu¬ men in perfpicuo generat , eft corpus luci¬ dum abfolute, quodfimplice fua praefentia de fe fundit lumen , & ipfum generat per iimplicem actionem in perfpicuo , quale- cumque id fuerit. Caufa partialis eftcftrix luminis , & principium , quo primo lucidum corpus efficit lumen in perfpicuo , eft lux, fo rma videlicet conftituens lucidum inefle lucidi , quam formam confequitur lumen in diaphano, fi cuti colorum imago vifibilis in medio, & umbra in lumine , corporis con- fequittir opacitatem. Non alia ratione ignis ardens in rogo calorem gignit in aere, qui calor aeris confimilem generat in aditanti¬ bus , qui tamen non ab aere , fed igne primo calefactionis principio calefieri dicuntur. tumuit) Sicuti igitur calor Ipeciem quidem fui in etrpui luci- aere gignit afficientem homines, ita corpus ‘■“”1 lr7 Licidumfimulacrum & Ipeciem lucis, vifi- pradJL bile videlicet lumen in perfpicuo produ¬ cit, uti vultus hominis in lpeculo fui ima¬ ginem ; ac veluti coloratum corpus co¬ loris fui imaginem in diaphano illumina¬ to. Sicut vero coloratum corpus imaginem fuifundit in medio non ab uno punfto tan¬ tum, fedatotafuperficie; ita lumen lucidi corporis imago non ab uno puncto lucidi corporis, nec ab ejufdem tantum centro, fed a toto ejusfuperficie lucida diffundatur. Cau¬ fa igitur effeftiva adaequata luminis eft cor¬ pus lucidum, qua tale; primaria quidem illius lux eft qualitas, cuj us genuina imago, fpecief- que lumeneft in medio perfpicuo productu.
v Corollarium Primum.
Lumen ■gq' x quibus patet, lumen in fui generatio- tur i poten- ne a corpore lucido non educi depoten- tu materi* > tia materis perfecta; diaphans , fed ei extrin-
DifcjuiJitio. 2^
fecus advenire a perfecta luce quod ita de- monftro. Formam educi e potentia mate¬ riae fubj edtae, nihil aliud eft proprie , quam formam oriri a generante per tranfmutatio- nem materis fu bftrats habentis in fe quod- -
dam illius forms rudimentum: at nulla ra- tentiumaie- tione hoc lumini competere poteft, fed dia- rU- phano extrinfecus id ut adveniat opo;tct, quia lumen e lucido producitur in Diapha¬ no , ftcut fpecics producuntur in aere ; fpe- cies autem fcnfibiles , ut objectorum firau- lacra , ab obj cetis in medio , & in organo fen- fuum gignuntur, non per eamm eductio- nem ex materiae patientis poteftate , fed po¬ tius ab objecto inducuntur in materiam : er¬ go lumen non educitur ex poteftate mate¬ ria; : quod & ratio convincit , fi quidem in eo¬ dem medio ftcut funt, Scgigunturab obje- ftis contrariis forma; contrariae , ut nigrum,
&• album ; ita fubjeftum idem nequit efle in ultima difpofttione ad formas contrarias; formae vero, qux de potentia materiae edu¬ cuntur, ad formas contrarias contrariae funt difpofttiones : ergo. Iterum, forma, qps na- fcitur immediate ad praefer. tiam fui efficien¬ tis, & ad abfentiam immediate denafeitur, non educitur e potentia materis ; talis for¬ ma lumen eft, ergo. Sicut denique imago vultus noftri non educitur e potentia fpe- culi; in quo formatur nobis prsfentibus, ita & lumen : ergo lumen non educitur e pote¬ ftate materis. Quod erat propofitum. Et confirmari poteft: eo, quod Ipecies intentio- nales dicuntur fpiritualiores quam cstera accidentia, minufque materiales.
Corollarium Secundum.
Lumen non eft fim-
T T Inc fequitur quoque originem luminis -®- non elfe ftmplicem in diaphano ema- ^ex emxn(i nationem, fed veram productionem nixam tio,fedver * actione lucis, fiqu idem lumen non produci- P'0^10- tur, caufi efficiente otiola, ftve nihil ope¬ rante. Quemadmodum riftbilitas in homi¬ ne confequitur anims rationalis ellentiam nihil molientem, & magnitudo in corpore naturali naturam materis nihil agentis confequitur; a lucido corpore realiter ope¬ rante, vere, & realiter producitur. Qus- cumque enim per emanationem ab aliquo profluunt, ab eo dependent , ut affectiones, paffionefque a caufa formali, vel matereiali: fed in prscedentibus demonftratum eft, lu¬ cidum corpus non formalem, nec materia¬ lem , fed efficientem caufam elfe ; ergo per ftmplicem emanationem oriri non poteft; fed per productionem realem agentis ope¬ rationi reali innixam. Iterum, qus per ftm¬ plicem emanationem ab aliquo fiunt, ea ut plurimum heterogenea funt ; fed lumen eft imago lucis-, & illi fimile , & bomogeneum;
ergo
"Defit i- tii lura ini
24 Liber I .
ergo id per veram S: realem produdionem oritur a luce tanquam acaufa efficiente.
Corollarium T ertium.
|3 Aret igitur, lumen nihil aliud effie,nifi fenfibilem qualitatem phyfice produ¬ ctam a corpore lucido prsdente in corpore perfpicuo , cui afiiftit procreativa caloris
ffidrs I.
detediva colorem , & reprtefentativa fenfui lucidorum , a quibus diu. confervari poteft in diaphano. Qute quidem definitio caufas omnes luminis attingit , formalem , dum il¬ lud dicit qualitatem fenfibilem ; materia¬ lem, dum corpori diaphano id afliftere ; effe¬ ctricem , dum id reali efficientia a corpore lucido confervari; finalem denique , dum predudivu caloris, detedivum caloris dicit.
CAPUT XI.
T)e admirandis luminis facultatibus in producendis naturae
fublunaris prodigiis.
IRAM luminis fertilita¬ tem agendique effica¬ ciam efle , non aliunde melius patet, quam ex mirandis , quae pingit, & fingit in aere , miraculis. Queritur igitur , qua efficientia ea praiftet. Quod ut fiat : notan¬ dum eff , lumen niti femper in omnibus fibi fimile procreare , atque in hoc affimilari a- genti univoco fibi fimile in lpecie produce¬ re afFecianti : lumen autem revera paffim a lumine generari, experientia luculenter do¬ cet : primo enim lumen radiorum generat lumen aliud extra radios in aere contermi¬ no : quod fi quis neget , eadem opera aerem tenebrofum negaverit: quod cum abfur- dum fit , & experientia; reclamet , neceffiario lumen fibi confimile aliud generare dicen¬ dum eff. Deinde notum eft,lumen, cum ex corpore opaco , terfoque repercufum , tum
in medio denfiori refractum , lumen produ¬ cere, quod pro varietate materia;, & pro di- verfitate primi efficientis varias nancifcitur appellationes; de quibns accipe fequentia experimenta.
Experimentum Primum.
'Ve colore diy er/arum Flammarum.
C Iin fcutella quapiam teruginaeum colo- ^ rem aqua vitas, five ftillatitio liquore commifcueris, & deinde praeparatum hu¬ morem accenderis; videbis non fine admi¬ ratione flammam intenfo colore virentem: fi vero cinnabarim dido liquore commi- fcueris, accenfus liquor intenfiflimi ruboris flammam tibi ex hibebit. Si praeterea ful- phur eidem admifeueris , cseruleam flam¬ mam habebis, eandem quidem flammam, fedpro diverfitate materiae, a qua nutrimen¬ tum acquirit, diverfimode tindam.
Experimentum Secundum. Ve colore apparente.
A Ccipefphaeram vitream aqua limpidifli ma repletam, eamq; ita exponito, ut ex
ipfa lumen Solis in cidens in oculum tuum refledi po£fit;Sit lphsera B C D, oculus E, A F,
radii
Qhotifmormi Effetius. ij
radii Solis terminantes <k videbis in D, pun- dto intenfiffimum ruborem; mutato vero angulo, videbis colorem illum manifefte va¬ riatum ex rubro in puniceum flavo milium. In K, quoque idem fimulacrum coloris ru¬ bei apparebit; etfi multo, quam in D, debi¬ lius ; cujus quidem alia ratio non ell, nili va¬ ria in medio denfiori refractio , v eluti per diverfos gradus deficiens in diverfos colores abit, cum color diverfus inhujufmodi ru¬ beis corporibus apparens nihil aliud fit # nifi lux per varias refradtiones varie affedta : ita lumen Solis incidens in Bjpundtum fphivrte in medio refradtum denfiori incidit in C, & hinc reflexum repercutitur in D, & deinde ex D, refractum denuo , tandem oculum E, petit. Cum igitur hic lumen bis refringatur, lemel in homogeneo medio reflexum , tan¬ dem ad H, pervenit; neceflario illud varie debilitatum a nativa fua claritate quafi in umbratilem quandam lucem degeneratum , oculo tandem accidit; atque hujufmodi re¬ fractio nem multiplicem caufam efie colo¬ rum, inde patet, quod in K* rubor multo variat a rubore in D, utpote qui ad puni¬ ceum vergat ; qui color cum remotior fit a colore albo , quem lux refert in puncto D, plures quoque refractiones eam pati neceffe eft; radius enim Solis F, in G, in¬ cidens , refringitur in H, hinc in I, & ex I, in K, ex hinc denique in oculum E, Vi¬ des igitur tanto umbrofiorem fieri colo¬ rem, quanto plures admiferit refractiones in aliquo corpore circulari , five polyedro dia- phano. V erum cum de hifce & fimilibus ex profeffo in Magia noflraCatoptrica agamus, eoledtorem remittimus. Sufficit nobis, co¬ lores omnes apparentes nihil aliud effe , <juam lumen Solis in medio denfiori, qua re¬ flexione, qua refradtione, diverfimode affe¬ ctum, quod tanto a nativo lucis colore difce- dit remotius , quanto per varias refractiones tanquamper multiplices fuperficies corpo¬ ris , quod tranfit magis fuerit debilitatum urnbrofiufque redditum. Sed hac in fequen- tibusfufius.
Quoniam igitur lum ea incidentia gene¬ rat lumen , & repercuffiones in fu perfide fpeculi , feu diaphani terminati, & refradtio- nes etiam in fecundo diaphano denfiori ;
quod quidem fecundum lumen titrunque nuncupatur nomine fulgoris , atque fplen- dofis ; Deinceps quoniam ab hoc fecundo lumine generatur tertium lumen extra pun- £tum relleftionis , & extra materiam refra¬ ctionis in diaphano , lumen , inquam refle¬ xum , &c refractum; fit ut inde lux varie mo¬ dificata , varias colorum rationes adipifea- tur. Ita a radiis Solis mane in vaporibus ho- riz ontium refractis , oritur rubedo quaedam coeli intenfa, quam aurora principium dici¬ mus ; & nihil aliud eft, quam Solis lux varie, & profundiori in medio refracta ; qui rubor tanto plus ad luminis effentiam accedit , quanto Sol horizonti magis magifque ap- proximaverit,quantoque major athmofph?- rse pars fuerit iiluftrata. Idem dicendum eft de Solis radiis in vapore partis horizontis occidui, crepufculumque vefpertinum con- ftituentibus refradtis , ubi clare videtur ex lucido, claro, &fereno, lumine Solis hori- zontem flringentis , in flavum , & croceum, hinc in rubeum , ex rubeo in caeruleum, & hinc in tenebrofam umbram delinere : quae quidem colorum diverfitas ex varia refle¬ xione confiniorum lucis 6c umbrae in medio rariori origionem trahit.
Porro a radiis iifdem exceptis etiam vi¬ gente die refradtis, in nuberofcida Soliop- pofita generatur lumen coloratum & varie¬ gatum iridis , de quibus in Magia noltra Ca- toptrica. A radiis iifdem folaribus in nube Soli fuppofita fiunt , feu lumen gene¬
ratur geminati , aut triplicati Solis. Ab iif¬ dem radiis refradtis omnes nubium , virga¬ rum, arearum, fovearum, aliarumqueme- teorologicarum impreffionum nalcuntur colores; Coelorum quoque. Cometarum¬ que phaenomena originem trahunt. Ita ergo lumen ut agens univocum generat in perfpi- cuo, feu diaphano novum lumen , autejuf- demfpeciei, ut lumen fecundum repercuf fum, fiveab aere extra radios, feu a fpeculo extra rectitudinem lucidi , refractumque a fecundo diaphano fpeciem radiorum non mutante , aut diverfac quodammodo fpeciei & ejufdem generis proximi, ut lumen fecun¬ dum refrattum in nube, ac vapore fubfpe- eievel iridis , vel virgarum, vel pareliorum, vel aliorum id generis.
D C A-
I
\
Calores afi* ror#>
Color iridn*
Liber I. 'Pars I.
CAPUT XII.
Quomodo Lumengeneretcolomm yifibiles jlecies in medio.
U p P o N O primo con¬ tra quofdam, quiexifti- marunt lumen efficien¬ ter quoque colores pro¬ ducere in corporibus co¬ loratis ; deinde lumen non effie caufam inftru- mentalem; neque totalem producendarum fpecierum vifibilium. Non prius, quia in tali produftione lumen ageret ut habitus ; habitus autem caufa inftrumentalis effie ne¬ quit. Non pofterius, quoniam in ea produ¬ ctione colores maxime operantur , quibus lumen cooperatur : nam lumen de fe nullas in perfpicuo colorum imagines producere potefbcum enim lumen fe habeat ad omnes diaphani partes-indifferenter; non eft ratio , cur in hac parte potius, quam in illa, ru¬ brum, album, aut alterum colorem gene¬ ret. Tota igitur ac fola efficientia luminis hocpraeftat, quod attollat colores omnes , ut fme materia: fibi fubjeffire minifterio fin- guli imaginem fui vifibilem in diaphano procreare valeant. Agit igitur lumen in effi¬ cientia colorum, utprincipiumquo,fiveut agens primarium pardale; non quidem ut forma coloris, cum color ex fe verum ha¬ beat fui productionis fimulacrum , fed ut a- gens colores fupra fubjectte fibi materia: conditionem ad immaterialem utcumque
fui ipforum fimilitudinem producendaM elevans : nam cum color fit forma materiae immerfa, lumen vero ab omni materiae con¬ tagione remota; formavero materialis ad operandum fit inepta , n eque fe fupra mate¬ riam elevare poffit; neceflario principio in¬ diget immateriali , quod fupra materiae fuae conditionem ad aliquid a fubjedta materia independens producendum elevatur: quod quidem nihil aliud eft , quam lumen ; hoc enim colori jundtum efficit ut color formet in diaphano fpeciem vifibilem,ceu fui quod¬ dam ab omni fubjedta materia femotum ft- mulacrum, in medio inquam producat ima¬ ginem ea prorfus ratione , qua intellectus agens efficit , ut phantafmata in organo ma¬ teriali imaginationis ftabulantia , fub condi¬ tionibus individuantibus , materialibufque, non cooperante ipfls phantafmatis organo materiali, nec ulla conditione in dividuante, de fe in mente poffibili fuam ipforum imagi¬ nem penitus immaterialem producere pof- fint. Quod igitur fpecies coloris fit imma- terialis,id habet a lumine immateriali; quod vero fit objecti repfefentativi certi coloris, non habet a lumine ad omnes colores indif- ferente, fed a determinato colore, a quo pro¬ ducitur. Verum de hifce vide tuftus infe- quentibus.
CAPUT XIII.
Quomodo per lumen calor generetur in terra , in aere , five athmojjdhoera.
lorem producere , fed in materia caloris ap- propriataaion in atthere ob expanfi corporis tenuitate : nec in aqua immediate, utpoftea videbitur : neque in abyffio telluris, propter opacitatem, & craflitiem m olis impediente.
Reflat igitur calorem produci per lumen info lis mundanorum corporum fuperficie- bus. Quomodo autem id fiat, jam explican- Quando ea. dum eft. Notandum igitur aerem natura lorprodmv fua calidum, &humidum effie, atque utraf- tUT' que qualitates valde remiflas habere , ac proinde aerem ob fubtilitatem fuam facile in ignem mutabilem. Cum igitur experien¬ tia doceat , caloris limam ficcitatem effie, ut- pote qui humiditate retufa illa valde acua- Cetlof{sl{ma tur, diminaturque. Cum praeterea hn- ficcitaiqM,
midum
Uppono primo, lumen ad pro¬ ductio nem caloris effie agens x- quivocum : ftquidem ignis nofter fi calefacit , formaliter & ut agens univocum calefacit , non autem in quan¬ tum lucidus eft ; ita enim agens tequivocum eft; eft enim proprium univocorum agen¬ tium, fibi ftmilia , ftcuti sequivocorum dif- fimilia fibi, producere. Si enim ignis cale¬ faceret in quantum eft lucidus, certe can¬ dela; alicujus , aut ficciffimarum ftipularum flamma multo intenfiorem calorem produ¬ ceret quam carbo feu ferrum candefcens; quod experientiae repugnat : ergo non uni¬ voce , fedaequivoce ignis calefacit.
Suppono fecundo, lumen non ubique ca-
!P botifmnim Ejftclus.
nudum fit veluti gluten quoddam , quo par¬ tes corporem ad invicem connexa: conti¬ nuentur certe «purtium continuitas, tolli nequit, nifi prius humiditas agglutinans fue¬ rit fublata;, ejus.produdrix, tum conferva- trix ; Humiditas vero ilia tolletur, fi partes aeris continuata: incidantur, atque in minu- tiflimas partes veluti diffindantur. Ad hanc autem partium inciffionem peragendam , ni- prfducltJ hil aptius eft fubtili illa radiorum fo larium iucifiione in partes denfiores propagatione, qumqui- amspcr cjem tant6 efficacius agent , quanto radii illi /ad*. m corpora opaca , craiiaque rectius ll- labentur: tanto autem rectius illabentur, quanto «eis in telluris, reliquo¬ rumque mundanorum corporum fuperfi- cies normalius fe infinuaverint : Radiis e- nim didra ratione incidentibus , cum in opa¬ co corpore ulterior non detur tranfitus, ra¬ diorum infe refloxorum ex infinita quadam multiplicatione aerem sajsiJaiSodpw!', ut cum Phifofopho loquar, vehemens quoque aeris fequaturincifio , minutiffi.rnaque veluti dif- cimo ; difeionem vero humidifcatis per. con¬ tinui diflolutionem,;dimin urio ; humiditatis vero diminutionem exterminationemque necefiario confequetur vehemens aeris rari¬ tas; hanc calefactio excipit* &fubinde quo¬ que igniti o,feu in igneam fubftantiam mu¬ tatio; aerem autem continua radiorum fola- tium vibratione difiolvi difgregarique , is fo¬ tus nefeire potuerit , cui lumen ex vehemen¬ ti difgregationis , difldlutionifque , qua pol¬ let virtute, in organo vifivo dolorem effice¬ re nefeit. Unde non fine ratione ipecies fen- fibilium exceflivas, exuperantiisfenfus cor¬ rumpi Philofophus ftatuit : folvitur enim organi forma, & proinde unitas, & integri¬ tas, partium que corporearum continuitas a forma , & anima illis in exiit ens. Lumen igitur intenfum poteft dolorem in oculis ex¬ citare, eoriimque conftitutionem dillblvere; eftque commune omnium Opticorum do¬ gma. Si igitur corporeas partes lumen, dif- folvere potelt, quanto facilius , meliufque Siigittce corpulentiam aeris multo corporeo organo , tenuioremque? Certe antiqui
2?
Confe&armm.
Hint: patet primo, cur loca jequinodiaii vicinora majores calores, adtuique pa¬ tiantur. Cum enim folares radii infe reflexi vehementes caufent aeris difeiffiones, vehe-
B
fubtiliorem ac^ ^ianc virtutis vim dilTolutivam fignifican dam, non incongrue fymbolo fagittarum Apollinis manibus infertarum, ad vehemen¬ tiam in caloris productione, fo larium que ra¬ diorum activitatem occulte . mdigitandam, ufifunt. Veru nide hifce vide Aftronofjiiam noftramhieroglyphiam,ubi multa curiofa, & erudita ad hanc rem pertinentia reperies.
: Ex didis igitur patet, qui lumen caufa ca¬ loris fit non ex motu , quo movetur , fed po¬ tius ex motu, quo movet, & difiblvit, aeris lenti, h umidique pertinaciam , quafuperata calorem fequi necefle eft.
mentem quoque calorem fequi necefle eft, qui quidem tanto erit vehementior , quanto ad normaleme reflexion propius acceflerit. Hinc Zona torrida Solis reda incumbentis mftu Arifloteli prope reddebantur inaccefla. Sedremdemonftremus. Sit terra A. Sol B. quoniam igitur Sol radiis fuis terram A. fub
infeipfos ex maxima aeris diiciffione , calo¬ res efficaeiffimos mirifica quadam propor¬ tione in loco angulto multiplicati caufa- bunt : At fub fphmra 'obliqua cum radii fola¬ res incidant lateraliter , & oblique ex L re¬ flexi in O, juxta angulorum acumen, vel obtufitatem, vim quoque caloris intendi re- mittique necefle eft. Quanto enim major & acutior fuerit triangulus fedionis radiorum L N O, tanto quoque majorem in fubjedis terra: locis calorem gigni necefle eft. Sed fub fphmra frigida, feu parallela, cum radii fola¬ res in R obtufilTimum angulum cum terra conftitfiant,neceflario obtufior quoq; calor nafcitur,imo nullu penitus fedionis radioru triangulum efficiunt. Hinc perpetuo dam-*
P %
aS Liber I.
nata gelu rigefcit Zona. Sed haec clariora funt, quam ut dici debeant. l4nma of. Hinc patet quoque , quod ficut fe habet
\ys,mot>l annua Solis accedentis, recedentifque fupra
m diurnos .. , . , ’ . . a. r i
comparatio t aliquem norizontem radiatio ; italele quo¬ que habeat diurna ejufdem fupra horizon- tem radiatio. Quo enim annuafua conver- fione vertici noftro fuerit propinquior , & quo fingulis diebus meridiano fuerit vici-
Pars L
nior, tanto quoque majorem silus inten¬ tionem acquiret; ita utfol horizontalis hy~ bernos, meridianus vero seftivos nobis ra¬ dios perfecte referat, fitque quatuor anni partium cum partibus diei mirifica quaedam proportio , & exact illima dimenfio. Ve¬ rum de hifce vide plura in arte noftra Ana- clallica.
Lunafrig i- da.
Limaris vis •virtute So¬ lis mifta.
CAPUT XIV.
Quomodo Ca^or frigiditatem , fccitatem humiditatem in fublunari mundo producat.
Lunaris tntnflruus motus ad annum fola- rem compa¬ ratio .
Ovum fane cuipiam videri potefl , quomodo ab eadem caufa efficiente in eadem materia diverfi, contrariique effectus ca¬ loris, & frigoris, iiumidi- tatis, & ficcitatis produci poflint. Veium ut explicetur ; Nota
nos hic non agere de frigiditate illa, qus tel¬ luri ob radiorum in eam illabentium obtu- fitatem contingit, cum ille caloris defedtus nequaquam fit ex paite Solis , fed ex parte telluris lucem Solis commode non potentis excipere : neque agitur hic de frigore no- dturno abfentiam Solis confequente, elt e- nimhaec caufa frigoris per accidens; fed de frigiditate illa, quam Sol, Luna, caeteraque aftra telluri inducunt , iis appropriata qua¬ dam virtute ab Authore natura; ad Solis ca¬ lorem temperandum indita. Pra; cceteris au¬ tem fideribus Luna hac virtute frigefacfiva pollet, quam ea quaefequitur ratione terra; commuiiicat. Cum enim Luna corpus fri¬ gidae & humidae complexionis habeat , ac veluti altera quaedam terra ex humore, & terreflribus partibus conflituta ; fit, utSolis radii frigiditati Lunae mixti non jam calidi, fed virtute lunari imbuti in terram reverbe¬ rentur. Nam ut recte magnus ille Albertus, Lumen Solis receptum a ftelhs in profundum ftel- larum recipitur, (ff jic incorporatum Jlellis ,Jl e Ha¬ rum inducipvirtutem,caujatque diverfarum qua¬ litatum , fecundum quod diverfificantur ft elice, in quibus incorporatur , ejfeftum. Habet enim, ut recte Averro es quoqu e tradit. Luna lumen ejufdem Solis cum frigido temperato, & hu- mido, ut ex lumine Solis habeat calidita- tem moventem , & exfrigido temperato re¬ cipiat temperamentum ; & Philofophus : Quemadmodum Sol totius anni decurfu ex acceffione, & receflione a nobis , aeflatem, & hyemem efficit; ita & Luna mcnffxuo fuo fpacio in luminis fui plenitudinem tendens:
in plenilunio vero in fyzygiam Solis ten¬ dens lumine in dies diminuto , veluti hye- mis cujufdam rationem induit. Hyemem autem nulia ratione efficeret Luna , nifi Lu¬ nam frigiditatis apud nos procreatricem ef- fe diceret. Quae ut melius intelligantur ; j Nota fecundo , duplicem efle caufam fri¬
gi ditatis lunaris, privativam, &pofitivam; priorem non incongrue dicere pofiumus caloris exilitatem , vel abfentiam in fine menfis , qua uti hyemem lunarem diminuta lumine ; ita lumine plena sellarem lunarem efficit. Cur vero plenilunio majus frigus ut curtempore plurimum fentiamus , quam interlunii tem- plenilunii pore : hanc caufam {latuimus , quod radii lunares attenuantes, rarefacientefque fuo mus qukm tepore prius a fe genito craffiorem vapo- t'mfort *•” rum rofeidorum materiam , cum aer iifdem vt **“' incidatur, fubtilifetur, neceffario aliquis ex hujuftnodi aeris incifione tepor oritur, quo laxatis poris frigus circumflans ad internos humani corporis recefiiis penetrans mole- fliori frigore fenfitivas partes percellere in¬ cipit; unde frigus pofitivum refpectu no- ftri: hoc autem non fit interlunii tempore, cum tunc vapores nullo penetrari lumine crafiitiem fibi nativam retinentes ad arctio¬ res corporis poros penetrandos inepti frnt.
Nativa igitur frigiditate extimam partis fu- perficiem tantum , negata ulteriori tranf- meatione percellunt. Cur etiam pleri ilunia cnrpteniiu * xftate, quam hy eme, gelidiora fentiantur, » conjian- caufa eft * quod medium collatum ad unum extremorum rationem habeat alterius ex- tifcmur . tremi: ita aeftiva; nodtes plenilunii ad die¬ rum canicularium aeftum temperata; gelida; funt,ficuti in balneo aqua tepida frigida fen- titurob majoris circunflantis caloris effica¬ ciam. Accedit, quod plenilunii noctibus tenuiores effecti vapores aquei in aere infi¬ mo fufpenfi penetrant facilius per cutis po¬ ros ad partes humani corporis interiores, quae fenfu pollentes exquifitiori minimum
frigus
Quomodo Luna ficci¬ tatem pro¬ ducat.
Vbotifmntm Effetius.
%g
frigus eorum molefte ferunt. Luna igitur nat ura humi da , & fri g icta , radiis Solis eadem qualitate imbutis atnmofphxram qualitate conflmili, id eft, humida, & frigida imbuit radiis Solis eadem qualitate imbutis athmo- fphaeram qualitate confimili , id eft , humf- da, & frigida imbuit. Unde confequenter aeris quidam lentor, & humiditas, partium¬ que conftipatio , quae funt veluti latibula quaedam frigoris, confequuntur. Quod ita¬ que de Luna dicimus, de Saturno quoque eadem qualitate , qua Luna pollente di¬ ctum fit.
Venio ad alteram qualitatem , videlicet liumiditati contrariam, quaeficcitas eft quae quomodo a Luna humida produci polik, jam explicandum eft. Quemadmodum igi¬ tur confumtum radiis Solis humorem calo r, calorem Accitas neceflario confecpiitur .- Ita plane alumine Lunas humorem e corpori¬ bus educente ficcitatem utrumqfte fieri pro¬ babile eft; etfienimLuna plena lumine te¬ porem adierat humiditatum amplificato¬ rem : aliis tamen rationibus Luna ficcita- Bacchios, non quod foiumin aethere menfes volvo* tem inducit : primo enim filens , & folari de- Sed quod etiam infanice impero, Q rabiem excito •
ftituta lumiiib , aquarum humorumque o- mnium defectus in mari , arboribus , oftrea- ceis , corporibus animalium , experientia docente , promovet, lunari vero lumine in dies audior , & jam apogstim plenitudinis, uti maximam humorum congeriem in mun¬ danis generavit corporibus : ita iifdem con¬ fequenter confumptis per evaporationem fubtilioribus partibus humidi indufta pu¬ tredine ficcitatem affert ; quia putrefeentia primo fiunt humida, deinde ficca. Luna er- go lumine fibi a Sole mutuato carnes noctu. expofitas putredine maxime corrumpens ducit. ex iis nativam humiditatem effluere facit,
&fic ficcitatem, ut diximus, per accidens adfert. Hinc tertiam quartam Lunae Aftro- logificcam, & frigidam dicunt, & Maniaci, feu Lunatici , ob melancholia: , feu atras bi¬ lis prxdominium humiditate cerebri in fic¬ citatem vergente, fuos maximefurores ex- erere confueverunt , juxta illud Nonni in Dionyfiacis , ubi Luna hasc de fe profert.
- ■ — Sum vero Luna
C A P Q T XV.
n5\dira Solaris , Lunari [me luminis in plantas,
animalia .
Ertum eft in Sole, Lu- ||| na. Stellis, praeter lucem, calorem ceteraftque qua- litatos primas , alias ad¬ huc qualitates inefle , ut rari quidam , & prorfus 'paradoxi effeftus demon ftrant. Quae certe nulli alteri ; nifi latenti virtutis miraculo adferibi poliunt. Si enim hujufmodi effectus primarum qualitatum ope perficeret, neceflario omnibus rebus di¬ dis primis qualitatibus pollentibus impri¬ mi deberet : quod tamen non compertum eft. Verbi gratia, fi Magnes trahit ferrum, quia id frigidum , & ficcum eft , & fibi confi- mile in temperamento , certe non eft: ratio, -cur non fimili ratione omnia ficca, & frigida trahat. Nulla igitur ratione eftedus ille tra- divus Magnetis in primas qualitates conji¬ ciendus eft/ed in vim , feu peculiarem quamdam qualitatem ex Magnetica: eflen- „tite“abyffb immediate fluentem. Ita fi Sol, &Luna cum lapidibus, plantis , animalibus, certam quandam fympathiam haberent, quiaipfa ficca, calida, frigida, humida, cer¬ te in omnibus hujufmodi complexionis,
corporibus fimiles effectus producerent, quod tamen experientia: fepugnat , alia igi¬ tur qualitate id praeftare dubium nullum efle debet : Conflat enim certos efle lapides Lapis file- inde dictos feleniticos, qui Luna: motum in nitis moturti omnibus exprimant , cujuftrtodi Proclus quoque lib. i . de Sacrificio & Mag.ia memi¬ nit fe habuifle, qui omnes Lunae mutatio¬ nes, incrementa, decrementa que fubirent*
De hujufmodi quoque lapide exlndiismira uit* deiu- refertMizaldus.Lapis eratfphaericus magni- tudinis ovi columbini , picer coloris , hic in¬ crementa, decrementaque lunaris lucis ex¬ primebat per maculam quamdam lucidam, quae cum Luna crefcente crefcebat, decre- fcebat cum decrefcente, ita ut novilunii tempore inftar grani milii compareret, plena vero Luna pifi magnitudinem exprimeret: neque folum dictas Lunae phafes; fed & mo¬ tus ejufdem affectabat. Et ne impoftura fubefle videretur; addit Mizaldus fe hujus reiinpraefenria celebris illius Orontii Fin ei Mathematici Regii , unius integri menfis experimentum fumpfifle; & rem" pure na¬ turalem , &tanquam maximum naturas mi¬ raculum ab omnibus approbatum lapidem,
D 3 tan-
/
Rei Lu¬ ti i fequce.
Liante folares lu¬ nares.
3© Liber I.
tandem, dono Angliae Regi jtranfmiflum. CerteMizaldo alias fuperflitiofo,& fimplici quadam credulitate in hujulmodi facile, & plenis Veiis moveri- folito , fidem nulla ra¬ tione adhiberem, nili hujus rei experimenta iri aliis quoque obfervacem. Novi ego ex¬ perientia propria, quemadmodumLedor in Mundo ineo Magnerico videre poterit, rem duamdam, quae le immobili conflantia ad .Sdiefh vertat ; novi & fimilia lunaria terra: miracula. Memini quoque m e in Recondi¬ torio antiquitatem Claudii Menedrii liic Roma: vi di (Te lapidem inflar criftaili, in cu¬ jus meditullio mira ratione incorruptibilis quidam a natura Infitus liquor juxta Solis afcenfuirf, defhehfumque, hinc inde agitaba¬ tur: &:doleo Vehementer poft mortem diditi Menedrii totum hunc raritatum thejfautum viriis divenditum itapaulatim fuiffe ejiffipa- tum, ut cum praaer multa alia , tum potifli- mum. hunc lapillum inquirerem, ne quidem vefligium ejus amplus, ut pote in complo¬ rando hujulmodi rerum cfiflipatione , vel perditum , vel reliqua: congeriei lapidum cotfimiftum reperire potuerim. Certum ta¬ men efl, quod iocjtior , cujus rationem natu¬ ralem in Mundo noflro Magnetico datam reperiesfol. 75-6.
Refert Cardanuslib.de judiciis aftrologi- cis , Clementem VII. habuiffe gemmam Solarem didlam Helitem,qua: auream habe¬ bat maculam , juxta Solis motum fmgulis diebus cum eodem oriente, occidentque cir¬ cumactam. Similia leges de flatuta Solis a Boetio Ravenna fab refacta, quarfe cum So¬ le perpetuo vertebat, ut efl apud Hierony¬ mum Rubium de. Antiquitate Ravennae. Quorum omnium veras rationes per expe¬ rimenta irrefragabilia in magia lucis & um- brae oft anclemus, ubi & Lector multa pra:- clara , & curiofareperiet. Non dicam hic de experientiis argent, ferri , Mercurii , ccet ero¬ rumque mineralium effedibus , ut qui Ilanc materiam Mundo noflro fubterraneo ex profeflo referyaverimus, qua: cum Sole, Lu¬ na, Stellis , miram quandam concordiam te¬ nere is folus novit, quem dehifce effectibus ipfa experimenta certiorem reddiderit. Sed venio & plantas , in quibus maxima quoque lucide , fo bolis copia fe offert : tantis, ami¬ citie vinculis cum Solis, Luna:, Stellarum¬ que lucibus conj un<fla,ut nulla ratione ab iis feparari poffe videantur. Vide que curiose traftavimus de hac materia in noflro Mun¬ do Magnetico cap. Magnctifmo. planeta¬ rum, five deHeliotropiorum,& Selenotro- piorum virtute mirabili. Neque in herbas, & plantas duntaxat, feci & in animalia miram quamdam vim obtinet facundum illud Solis
T byft.
Pars L
& Lunae femen varie afleCli luminis Plinius Formica ait formicas opera fuaad lumen I,un;i: dif- Lv-n,L ponere; fi lumine vacua fuerit ceflare,labo- **** rare tanto vehementius , qu-anto majus illa incrementum fumit; a plenilunio vero ceu tofpefcentes , & nimio labore fatigatus ad at par cavernas veluti quietis quaedam latibula fe tUti*m *d conferre, Addit idem Plinius filamenta he- patis glirium mira quadam ratione ad nor¬ mam luminis Lunae cfefcere , & decrefcere.
Certe ego propria experienti^ non femel comperi oculos ^lurorum, feu filium nota- oetjflltn biliter lunaris luminis mutatioiies fubire: obfervavi quoque oculos eorumdem multo hyeme majores , quam ce flate, ita ut hyeme videantur cum Luna veluti in quoddam fui incrementi apogaiunj tendere : neque abf- que ratione : cum enim noctes hyberncc lon¬ giores fmt , natura eis quoque ad venandum plus luminis five vifivi lpiritus conceffifle vi- rhante- detur. Panthera,fi Aiberto credimus, macu- r£ lam habet in pelle fua Lunae phafes ex acie imitantem : Elephantes, quo que juxta obfer- zu^htri. vationem dEliani , Luncfe in operibus fuis Iu- us. cem obfervant. Phyfam, cujus in Mundo noflro Magnetico , naturam fuse defcripfi- mus, preeter alias virtutes fane admirabiles, hanc preeterea vim poffidere ab ipfis dEgy- ptiis pifcatoribus comperi, quod cum Luna erefeat, & decrefcat„& motum , aftionefque Luna: in omnibus quafi gaudio quodam ad ejuspraefentiam dilatari , fine cujus afliflen7 tia, vivere nequit, videatur. Omnia deniq ue oflreacea exfanguia, mollia, cruflacea pro lu¬ minis lunaris incremento , aut decremento, nunc macrefcere, nunc pinguefeere vulgo notum efl. Vide quae de natura Scarabaei, Cynocephali, & fEluri lunaribus animalibus in noflra Phy fica Hieroglyphica fecundum m entem /Egyptiorum veterum fufiflime, & tUHd {t curiofiflime tradidimus. Quantum in pra:- in flemina* gnantes foeminas Luna poffit , quantum in ipfum fetum; notiflimum eft. C ertein du- ferv^0 °nil bitata experientia huc ufque innotuit, con- tiviutis ceptionem hominis cum nativitate ejus ma- ®“
ximum habere confenfum ob afpeflujn £ta- conc^ ‘aiU! temque Lunae , ejufdemquein Zodiaco eo¬ dem temporis momento conftitutionem.
Ita quidem , ut infantem tempore novae, aut plena: Luna: .conceptum, eodem pene mo¬ mento novae aut plenae Luna: eundem quo¬ que fetum in lucem effundi videamus. Ex quo ratio quoque patet, cur feptimeftres,
& novimeflres partus fint perfecti , o<£ti» meftres vero vel molam, vel omnino mon- llrum , vel etiam quid imperfeflum in¬ forme atque monftro fimile , feu carndam quamdam maflam producant gravidae,;
Atque huc non immerito aphorifmu?
ille
(Photifmorum Bjfeclus.
Ilie 5-0. apud Ptolemaeum refpicere videtur : Signum Zodiaci , in quo morabitur Luna hora & momento conceptionis , erit idem quod afcendet fuprahorizontemhora& momento nativitatis; & {vinum , inquoefl Luna tempore nativitatis , erit idemb quod afcendehat tempore conceptionis . Un¬
de vetus confuetudo inoievit , ut feminee parturientes ad partum facilitandum Luci¬ nam , &Dianam, ideft, Lunam invocare foierent,de qua vide Pantheon Hebraeorum Oedipi noftridEgyptiacicap. deLilith, ubi varia hujus generis proferuntur.
CAPUT XVI
Quomodo lux coele fis per calorem fuum naturalem difyonat de Vit<e anima - lium diuturnitate : aperitur que in hoc 'rerum Aflrologice judi¬ ciariae circa Vitam hominis fundamentum .
X Arifiotele in praece¬ dentibus demonftratum eft, quomodo addu&io, & abdudtio corporis lu- minofi principium fit lu¬ minis apud nos geniti , & mediante lumine caloris generativum , & confervativum animalium invita; nunc vero videndum elL utrum a circuitibus aftrorum circuitus vitae noltrae dependeat ? Pleri que Philofophi id adftru- X erunt : Albertus id exprefse his verbis de¬ clarat: 1 deo omne tempus , quod eft in re corpo¬ rali, jp omnis -vita, quae vivit , habuit numerum in circuitu ccelefti , (p in ipfo circulo ccelefti termi¬ natur ; quia ex ipfo circulo confideratur ufquead quantum fe extendit virtus generantis fecundum quod affert efferei, ante quam afferat perpellam rei corruptionem ; omnium enim inferiorum ejl ordo caujarum pendens ex fuperiorum ordine ; & omne tempus, quod eft rei in tempore durativo, & omnis ■ vita periodo menfuratur : neque tamen omnia eadem periodo menfurantur ; fed quaedam habent majorem , quaedam minorem, J 'e eundum quod magis fufeipiunt retinent que virtutes fibiex circulo ccelefti defluxas. Haec Albertus. Quae confirmatfuo veluti calculo Philofophus 4. de Generat. Animal, cap. 10. Ubi exprefle dicit , uteri ferendi tempora certa cuique animalium effe magna exparte pro vitas fpa- cio , & tempora omnium graviditatum , & generationum , Sc vitarum dimenfionem circuitibus fibi expofeunt recipere. Quae omnia ut intelligantur ;
Tempora Notandum primo , quatuorefle tempora mTdro. commorationis animalium in utero : con¬ ceptionis; perfeftae informationis, feuor- ganizationis; complexionis, qua: eft pro¬ prii per effufionem parenchymatis inter fi¬ bras membrorum, temperamenti acquifitio; & augmentationis ad congruam corporis magnitudinem : cui totidem refpondent tempora durationis animalium extra ute¬ rum , quas exactam proportionem fervant
cum temporibus generationis in utero; ideo experientia docet, quanto animal quoddam fuerit vivacius , tanto majorem in utero mo¬ ram trahere, &majorum generationem ani¬ malium diuturniorem efie generatione mi¬ norum. Cujus rei rationem ut demus ;
Notandum fecundo , duplex animali efie temperamentum : unum eflentiale , quod acquirit, dum intra uterum conftituitur , a caulis ejus naturam , feu generationem pro¬ moventibus ; alterum autem eft accidenta¬ le, quod acquirit animal ab ambiente aere, dum partu extra uterum fertur in aerem, Cum igitur aer natura fua fit calidus, &hu- midus , nafcentis animalis de fe calidam , & humidam conftitutionem alterare poteft ; at talem alterationem uti humano corpori ob ejus mollitiem , & teneritudinem, cutif- que tenuitatem , porofamque fubftantiam » ab aere facile imprimi pofle certum eft : ita casteris animantibus, quorum & fubftantia durior, & corium naturale corporis tegmen crafiius,ab aeris calore, humoreque blando, velnulla , veladmodum exigua provenit af¬ fectio. His accedit calor coeleftis aeri per lu¬ men fyderum communicatus, qui tempera¬ mentum fcetui in utero conftituto alteran¬ do, fanguinem & femen duo generationis animantium principia, temperamentum efi fentiale adferre poteft. Cum igitur ob tene¬ ritudinem & mollitiem ventris muliebris ab ambiente aere calore caslefti facilius altere¬ tur, quam brutalis foetus ; folus igitur hu¬ manus foetus ob dictas caufas ab ambiente aere calidam , vel humidam temperiem , in qua fola vita; ratio confiftit, tum accidenta¬ le, tum eftentiale , & confequenter maxi¬ mam vivacitatem acquirere poteft: reliqua vero pro ratione morse in utero fuam dimen¬ fionem longitudinis , brevitatifque fibi pof- funt recipere circuitibus , id eft aftrorum motibus potifiimum errantium in Zodiaco: non quidem ratione motuum coeleftium or¬ bium integrorum determinate, cum motus
illi
Tempera¬ mentum du= plex.
g 2 Liber It